بيخ آن سطبر اشقر و انتهاى آن با شعبهاى كج درهم بافته و مانند بيخ اذخر و ريشهاى خربق و بوى آن شبيه ببوى سنبل رومى و لهذا آن را ناردين برى نامند و منبت آن بلادى است كه آن را نبطس از ساحل بحر اسود يعني بحر روم نامند و مراد از مطلق آن و مستعمل بيخ آنست و دو نوع مىباشد كبير و صغير كبير را بفرنكي فوباكينوم و صغير را فوباروم كويند بهترين آن بيخ باريك اشقر خوشبوى شبيه ببوى سنبل است و كفتهاند بلكه خود بيخ نوعى از سنبل است و سياه آن زبون و كفتهاند بيخى است ياقوتي رنك و اندرون آن بعد از شكستن زردرنك و طعم بيخ و برك آن شبيه بكرفس جبلى و آن را مغشوش به بيخ آس مىنمايند و فرق به آن آنست كه بيخ آس بيبو و صلب است و اين خوشبو و نرم
* طبيعت ان
در آخر دوم كرم و خشك
* افعال و خواص ان
مفتح سدد و محلل رياح اعضاء الصدر و النفض و غيرها آشاميدن يابس و طبيخ آن جهت علل باردهء سينه و درد پهلو و مغص و سپرز و ادرار بول و حيض و عرق النسا و تنقيهء عرق و با قوت ترياقيه و ضماد آن جهت داء الثعلب مفيد مضر كرده مصلح آن عسل و رازيانه بدل آن كبابه مقدار شربت از جرم آن يك مثقال و در مطبوخات تا دو مثقال است
* فودنج *
بضم فا و سكون واو و فتح دال مهمله و بمعجمه نيز آمده و فتح نون و جيم معرب از پودنه و يا پودنك فارسي است و فوتنج بتاء مثناة فوقانيه بجاى دال نيز آمده و بسرياني هيزارتا و بيوناني فونياثا و فيلانيز و برومي اربقانون و بعربي حبق نامند
* ماهيت ان
سه نوع است برى و جبلي و نهرى برى آن را بيونانى عليجن و اهل اندلس بلاثه و مصرفليه و اهل شام صعتر كويند و ساق آن متفرق و تندبوى با عطريت و برك آن ريزه مائل باستداره و نازك و نرم و طعم و رائحه آن شبيه بفودنج نهرى است و با حدت و تلخي كمي و تخم آن شبيه بتخم ريحان
* طبيعت ان
در اول سوم كرم و خشك
* افعال و خواص ان
بغايت ملطف اعضاء الراس و الغذاء و النفض و غيرها جهت كزاز و تنقيهء فضول سينه و معده و سوزش آن و فواق و غثيان و تحليل رياح و استسقا و يرقان و اخراج مشيمه و ادرار عرق و بول و حيض و اسهال سودا و قتل جنين و ترياق لسع هوام سمي و فرزجهء آن مخرج جنين و نطول آن جهت حكه و رياح رحم و رفع صلابت آن الفم سنون سوختهء آن جهت تقويت لثه القلب بوى آن رافع غشي مضر امعا مصلح آن كثيرا مقدار شربت آن تا دو درم بدل آن نصف وزن آن پودنهء نهرى و نيز نوعى از پودنه برى را برك دراز و نرم مائل بسياهي و كل آن خوشبو و تند مائل بزردى و در جميع افعال ضعيفتر از اقسام پودنه است و فودنج جبلى را بيوناني قطمين و بعضى عليجن اغريا و بفارسي پودنهء كوهى نامند و كويند مشكطرامشيع است
* ماهيت ان
نبات آن بسيار تند در طعم و بو و برك آن از برك برى بزركتر و سفيد رنك مزغب مانند صوف و برك مشكطرامشيع شبيه ببرك صنفي از نمام كه سوسنبر نامند و ساق آن بزركتر از شاخهاى آن و سرخ رنك و بىكل و بوى برك آن شبيه ببوى سوسنبر و چون خشك كردد شبيه بريحان خشك كردد و مشكطرامشيع در حرف الميم ان شاء اللّه تعالى مذكور خواهد شد
* فودنج نهرى *
ضومران و حبق التمساح و بيوناني قالاميني نامند و بفارسي پودنهء بستاني و دو نوع مىباشد نوعى را برك مانند برك ريحان كوهى و ضخيمتر و خشنتر از برى و شاخهاى آن پركره و باريك و بر زمين پهن و كل آن بنفش و در كنار آبها و بساتين رويد و نوعى شبيه بنعناع و برك آن درازتر از برك نعناع و تند طعم و خوشبو و رنك آن مائل بزردى و ساق آن قويتر و چون در بوستانها غرس نمايند بعد از دو سال نعناع مىشود و بهترين هريك تازهء خوشبوى آنست و جبلي اقوى از برى و برى از نهرى و نهرى كثيرالوجودتر از دو نوع ديكر و نصاراى قدس شاخهاى آن را در اعيا بر سر مىزنند مانند تاج و در آب نيز مىاندازند در ان ايام
* طبيعت ان
در آخر دوم كرم و خشك
* افعال و خواص آن
با قوت ترياقيت