مسكر و قطور محلول آن در يكى از ان روغن در كوش جهت صرع و سكته و وجع كوش اعضاء الصدر بوئيدن آن مفرح و مقوى قلب اعضاء النفض حمول آن جهت اوجاع باردهء رحم و تحليل ورم صلب بلغمي آن و ادرار طمث و اختناق رحم و اصلاح حال آن مفيد و رحم را مهياى آبستنى كرداند و طلاى آن بر احليل ملذذ جماع است *
* فصل الغين المعجمة مع الباء الموحدة *
* غبار الرحى *
بضم غين و باء موحده و الف و راء مهمله و الف و لام و راء مهمله و حاء مهمله و يا بفارسي كرد آسيا نامند
* افعال و خواص ان
مجفف سعوط آن جهت قطع رعاف و ضماد آن بر پيشاني جهت منع ريختن مواد به چشم و تقويت اعصاب نافع است *
* غبيرا *
بضم غين و فتح باء موحده و سكون ياء مثناة تحتانيه و فتح راء مهمله و الف بفارسي سنجد و بتركي ايكده نامند
* ماهيت ان
ثمر درختى است بزرك به قدر درخت عناب و پريشان و در بلاد بسيار سرد بهم مىرسد و برك آن خشن و اغبر و لهذا آن را غبيرا نامند و دو نوع بود نر و ماده و نر آن ثمر نمىدهد و مادهء آن دو نوع مىباشد يكى ثمر آن به قدر عناب و فندق كوچكي و كنارى و پوست آن نازك و بعد از رسيدن پوست آن سرخ مىكردد و از مغز خوب جدا نمىشود و مغز آن سفيد رنك شيرين خوشبو و خوش طعم و در جوف آن تخمى اندك طولاني شبيه با استهء عناب و كنار و دوم ثمر آن بزركتر از نوع اول و پوست آن نيز سرخرنك و از مغز جدا مىكردد و مغز آن نيز سفيد رنك و ليكن مانند آرد نرم مىباشد و تخم آن بآساني از ان جدا مىكردد و اين در شيريني از ان نوع كمتر و اين را بفارسي سنجد اردى نامند و هر دو نوع در وسط تابستان مىرسند و قوت آن تا دو سال باقي مىماند
* طبيعت ان
سرد در اول و خشك در دوم و خشكي خام آن زياده
* افعال و خواص ان
مقوى و مفرح امراض الراس جهت صداع خصوصا حادث از ترقي ابخره از معده و سائر بدن امراض الصدر سرفهء كرم را مفيد اعضا الغذاء مقوى معده و قوت ماسكه و دابغ آن و مسكن قئ و قامع صفرا و مانع صعود ابخره و انصباب مواد بمعده و سيلان رطوبات و حابس اسهال خصوصا خام آن و سويق آن نيز جهت امور مذكوره مفيد و سحج صفراوى را مفيد و حابس ادرار بول و مانع تقطير آن و اطفال را بسيار موافق تنقل بدان جهت آنكه معدل مزاج ايشان است مقدار شربت آن تا پنجاه عدد و كل آن سفيد مائل بزردى و بعضى زعفراني رنك كفته
* طبيعت ان
در دوم كرم و خشك و بسيار خوشبو و تند به حدى كه در جايى كه درخت كلدار آن باشد بوى آن به اطراف تا هفت هشت خانه مىرسد
* افعال و خواص ان
مهيج شهوت باه خصوصا از زنان و لهذا زنان و دختران نورس را از استشمام رائحهء آن منع مىنمايند و در ادويهء وبائيه كل آن را داخل مىكنند و استشمام آن نيز مفرح و مقوى دل و دماغ و آشاميدن آن جهت امراض دماغيه مانند فالج و كزاز و تقويت دماغ و قلب امراض الصدر و الزينة و جهت امراض اين هود و عضو مانند ربو و قرحهء رئه امراض اعضاء الغذاء جهت تقويت معده و جكر و تفتيح سدد و تحليل رياح و استسقا و يرقان و لرز حميات مفيد مقدار شربت آن يك مثقال القروح و الجروح چون برك آن را بر جراحت و قرحه بندند بچرك آورد و چرك آن را پاك سازد و ملتئم كرداند كه احتياج بدوائي ديكر نباشد و اكر برك تازهء آن نباشد برك خشك آن نيز مفيد است و روغن آنكه آن را در روغن طبخ دهند تا مهرا كردد تدهين بدان جهت مفاصل و استرخا و دراز كردن موى مجرب و عرق كل سنجد محلل رياح معده در جميع افعال مانند آنست و از ان ضعيفتر