در يك ساق و كل آن كوچك زرد رنك و ثمر آن در غلافى مثلث شكل و در هر غلافى سه دانه شبيه بدانهء زعرور و مستعمل دانهء آن
* طبيعت ان
در دوم كرم و خشك و با قوت مسهله
* افعال و خواص آن
آشاميدن چهار مثقال تا شش مثقال تخم نرم كوبيدهء آن به آب سرد مسهل بلغم خام و غليظ محترق و مرار سوداوى و بواسير را نافع آب سرد معين فعل آنست
* فصل السين المهملة مع الواو *
* سودانى *
بضم سين و سكون واو و فتح دال مهمله و الف و كسر نون و يا لغت عربي است جمع آن سودانيات آمده كويند سرد است و به فارسى داركوردار بروسارج نيز و بشيرازى دارمك نامند
* ماهيت ان
طائرى است دم آن طولاني و عريض به قدر يك كف دست و خوراك آن ملخ و حشرات و انكور و كوشت آن بدان سبب بدبو و بهترين آن سبز رنك منقار بلند آنست كه باشجار منقار خود را بزند و كود نمايد
* طبيعت ان
كرم و خشك
* افعال و خواص آن
بسيار مضر دماغ و صاحبان هزال است *
* سورنجان *
بضم سين و سكون واو و كسر راء مهمله و سكون نون و فتح جيم و الف و نون بهندى بربرى و قسمى را پستهارمك نامند
* ماهيت ان
بيخى است شبيه بسير صحرائي صنوبرى شكل با اندك پهنى و سه نوع مىباشد يكى ظاهر و باطن آن هر دو سفيد و طعم آن شيرين و دوم ظاهر و باطن آن هر دو زرد مائل بتيركي و سرخي و سوم ظاهر و باطن آن مائل بسياهي و ظاهر آن تيرهتر و تلخ طعم و بهترين آن نوع اول باليدهء كرم ناخوردهء اندك صلب آنست كه بدبو نباشد و اين مستعمل در ادويهء ماكوله و مشروبه از داخل است و دو نوع ديكر باسميت خصوص سياه آن و مستعمل از خارج نه داخل است زيرا كه مهلكاند بخناق و برك آن شبيه ببرك كراث و از ان قويتر و ساق آن به قدر شبرى و كل آن زرد و بفارسي شنبليد نامند و شبيه بزنبق كوچكي و كل سياه آن سرخ و منبت آن كوهها و قوت آن تا سي سال باقي مىماند
* طبيعت ان
در سوم كرم و در دوم خشك و با رطوبت فضليه و بزعم بعضى سفيد آن در حرارت معتدل
* افعال و خواص آن
مسهل اقسام بلغم از اعضاى بعيده و اقاصي بدن و با قوت قابضه و مفتح سدد و جاذب اخلاط لزجه از عمق بدن خصوصا از مفاصل و رافع يرقان و سپرز و با صبر جهت عرق النسا و نقرس مجرب و با زنجبيل و فلفل بغايت مبهي و جهت مفاصل بسيار مفيد و خوردن نيم درهم آن با زنجبيل و فودنج و زيره و همچنين با شير تازهء دوشيده و فانيذ تا سه روز بغايت محرك باه و ترياق جميع مفاصل است خصوصا در اوقات ريزش نوازل و ضماد آن با زعفران و تخممرغ در تسكين درد استخوان و تحليل اورام صلبه و با شراب جهت اوجاع مفاصل و با سركه و آب حى العالم نيز مجرب و حمول آن با روغن كهنهء كوسفند و يا كاو جهت اسقاط دانهء بواسير و تسكين درد آن مجرب و ذرور آن مجفف زخمهاى كهنه مقدار شربت آن مفردا با زعفران يك درم و مركبا با ادويهء نيم درم تا نيم مثقال بدل آن در اوجاع مفاصل به وزن آن حنا و نصف وزن آن مقل مضر معده مضرت بسيار و مورث مغص و مضعف معده و جكر مصلح آن كثيرا و شكر و زعفران و بايد كه در اوجاع مفاصل با هموزن آن زنجبيل و فلفل كه معين و مقوى فعل آنند استعمال كرده شود و بوئيدن كل آن مفتح سدهء دماغي و محلل رياح و درد سربارد و رافع اذيت سميت سياه و سرخ آن اكر كسى خورده باشد قئ فرمودن با شير كاو تازهء دوشيده و خورانيدن فادزهرات است و حبوب و دوا و سفوفات و مطبوخات و معاجين سورنجان در قرابادين مذكور شد *
* سوس *
بضم سين و سكون واو و سين مهمله بفارسي شيرازى مهك و بيخ آن را بيخ مهك و باصفهاني مرو و بتركي شيرين