مىدارند و نيز بر يبروج الوقار اطلاق مىنمايند و يوسف بغدادى آن را يبروج الصنم دانسته و كفته آن را شجر سليمان بن داؤد عليهما السلام مىنامند جهت آنكه حضرت سليمان عم به آن استعانت مىجسته بر همه اعمال خود و همچنين اسكندر رومى و آن درختى شريف بزرك قدر است از قديم الايام و بيخ آن يبروج الصنم است كه بادشاهان تعظيم آن مىكنند و در خزاين خود نكاه مىدارند و درخت آن شبيه بعليق است و بتفصيل در ما لا يسع مذكور است و صاحب تحفه حكيم مير محمد مؤمن كفته افينوس است و در حرف الالف مع الفا مذكور شد
* افعال و خواص آن
جهت رفع سموم و كزيدن رتيلا نافع است
* سرخس
بفتح سين و را و سكون خا و سين مهمله اسم فارسي است و بيوناني بطارس و در تنكابن و ديلم جماز و بهندى كيل دارو و بسوره نيز و در بنكاله پنكهراج نامند
* ماهيت ان
بيخى است سياه رنك مائل بسرخي و پركره و پر از ريشهاى باريك و نر و ماده مىباشد نر آن بىساق و بىثمر و بىكل بلكه شاخى از بيخ آن مىرويد به قدر ذرعى و كمتر از ان و بر اطراف آن بركهاى مشرف نزديك بهم شبيه بپرهاى بال مرغان و مادهء آن بىشاخ و منحصر بربك برك مرتفع و تا چهار سال قوت آن باقي مىماند و بهترين آن بزرك سنكين مائل بسياهي است كه مكسوران فستقي رنك باشد
* طبيعت ان
در دوم كرم و در اول خشك
* افعال و خواص آن
جالي و مفتح و محلل نفخ و مجفف بيلذع و مفرح و دافع قمل و بخار سوداوى و مسهل اقسام كرم شكم و امعا خصوصا با خربق سفيد يا سياه و با سقمونيا و عسل و بدستور لعوق آن با عسل مخرج ماى اصفر و مانع حمل و مسقط جنين و حب القرع است و جهت خفقان عسر العلاج و جراحت كرده و مثانه و عرق النسا و نقرس و درد مفاصل نافع و آشاميدن يك مثقال آن با سه عدد زردهء تخممرغ نيمبرشت سه روز متوالي جهت رفع كرفتكى اعضا و سقطه و ضربه بغايت مفيد و چون از نوع نر آن شش رطل تازهء نازك را به قدر باقلى ريزه كرده و در دوازده رطل عسل بجوشانند تا مهرا شود و با عسل يكسان كردد و دو صد مثقال بماند و هر روز چهارده مثقال آن را بنوشند جهت رفع درد و ركين مزمن مجرب و ذرور خشك آن جهت جراحت رطبهء عسرة العلاج بغايت آزموده و چهار درم آن با شراب جهت اخراج حب القرع و جنين و سه درم آن جهت اخراج حيات كه كرم دراز معده است و شرط استعمال آن آنست كه قبل از ان سير خشك بخورند و برك تازهء نورستهء آن ملين طبع و چون چند روز متوالي بياشامند مواد منتن چشم را بپلك دفع كند و ضماد آن بر هر عضوى موجب اخراج فضول و چون با حنا بر سر طلا نمايند جهت منع نزول آب در چشم نزد ابتداى علامات آن مفيد و فرش نمودن برك آن در خانه مانع كيك مضر رئه مصلح آن شيح ارمني مقدار شربت آن تا ده مثقال بدل آن قنبيل است
* سرس *
بكسر سين و را و سين مهمله در آخر اسم درخت هندى است و كويند كه آن را سلطان الاشجار و بفارسي درخت زكريا نامند
* ماهيت ان
درخت هندى است موزون و برك آن بادامي شكل و بىتشريف بعرض انكشت كوچكى و به طول يك و نيم بند انكشت و از برك تمر هندى اندك بزركتر و به شكل آن و در شاخهاى باريك محاذى يكديكر و متراكم و كل آن شبيه بكل كلاب جامون و خوشبو و رنك آن زرد و بعضى سفيد نيز نادر او تخم آن به قدر تخم خيارشنبر و از ان كوچكتر و نازك و در غلافى مانند تخم قرظ اما از غلاف آن بزركتر و بسيار پهنتر و تازهء آن نرم و خشك آن بسيار صلب و دير كوبيده مىكردد و طعم مغز خام آن شبيه بطعم نخود خام اما با اندك عفوصت و حدت كمي و پوست درخت آن ضخيم و خشن
* طبيعت ان
سرد و خشك و شايد كرم باشد
* افعال و خواص ان
خوردن برك پختهء آن جهت رفع شبكورى كه آن را بخورند و عصارهء برك آن را در چشم بچكانند و نيز بخورند و مضمضه به آب مطبوخ پوست درخت آن جهت تقويت لثه و دندان مجرب و چون پوست درخت