و قوى و زياده و بيشتر ازين تجويز نكردهاند كه مضر است و ملاحظهء مكان كه وسيع و مرغوب و خوش آب و هوا و معتدل و در ان آب جارى و كلها و ميوههاى خوشبو باشد و اسباب سرور و فرح و نغمات و مغنيان و محبوبان دلكش خوش الحان و عطريات و بخورات مطيب لذيذ و رفيقان عاقل فهميده و صاحبان هوش و اخلاق حميده در ان جمع باشند و شيخ عمر خيام مجمل شروط آن را درين رباعي درج كرده
* رباعي *
كر باده خورى تو با خردمندان خور * پس با صنمي لاله رخي خندان خور
بسيار مخور و رد مكن فاش مساز * اندك خور و كهكاه خور و پنهان خور
با مراعات اين شرائط خمر حفظ صحت بدن مىنمايد و بدن را كرم و قوى و فربه و فكر و ذكر و عقل و حواس و اخلاق را جيد و ذكي مىكرداند و شجاعت و سخاوت و فرح و نشاط مىآورد و بخل و ظنون فاسده و خيالات رديه و امراض دماغيه مانند ماليخوليا و جنون و وسواس را بر طرف مىكند و رنك رو را نيكو و صافى مىسازد و دماغ و دل و جكر و معده و اعضاى اصليه را همه تقويت مىبخشد و هضم را نيكو كند و اشتها مىآورد و نفوذ مىفرمايد بماساريقا و هضم كبدى را نيز تقويت مىبخشد و نفوذ مىفرمايد كيموس را در عروق كبار و فضول را بتحليل مىبرد و اخراج مىنمايد غليظ آن را ببراز و لطيف آن را به بول و الطف را به عرق و ببخار و صفرا را به بول و عرق و بلغم و سودا را ببراز و تفتيح سدد و ازالهء رمد بلغمي و شهوت كلبيه و ضرر سموم و حبن يعني ازالهء زردآب شكم و ترهل و پيرى و هواى وبائى و امثال اينها مىنمايد و خوردن آن به قدر ربع رطل با آب سيب و كوشت آب بىچربى جهت غشى و بيهوشي مجرب و در ضمادات و اطليه جهت تحليل مواد و نفوذ فرمودن و بدرقه شدن قوت ادويه مؤثر و بالجمله نفع جزئي بدني دنياوى آن در اكثر امزجه بين و ثابت است بنص قرآن مجيد كه در باب خمر و ميسر وارد شده كه و منافع للناس و اما كناه و ضرر اخروى و دنيوى آن از پوشيدن عقل و عدم تمييز ميان حسن و قبح اشيا و بىاختيار شدن و معاصى و قبائح بسيارى از صاحب آن به عمل آمدن بزركتر و بيشتر از ان است كه به بيان آيد و لهذا در همان آيهء شريفه مىفرمايد كه و اثمهما اكبر من نفعهما و در آيهء كريمهء ديكر آن را رجس و عمل شيطان خوانده و جناب مقدس نبوى صلى اللّه عليه و آله آن را ام الخبائث فرمودهاند و همين كافى است در مذمت و ضرر آن و در مقدار شربت آن اختلاف بسيار است تا ششصد درهم تجويز كردهاند و ليكن دو دو مثقال و جالينوس و شيخ الرئيس اختلاف مقدار را بحسب امزجه واكذاشتهاند در محرور المزاج قدرى كه بدرقهء طعام شود و رفع تشنكي كند و به حد سرور و نشاط مفرط نرسد كه بىاختيار سازد و از صنف سفيد رقيق و زرد و سرخ و ممزوج باشد در معتدل المزاح و مبرود به قدر نهايت سرور و غير ممزوج و در قوى الابدان و صاحبان خلط غليظ قدرى كه به حد طرب رسد و ثقل و خواب آورد و سبب سكر و مستى آن متغير شدن حواس است به رسيدن بخارات پىدرپي بدماغ پيش از تحليل آنچه اول صعود نموده و لهذا ضعيف الدماغ مرطوب زود مست مىكردد و قوى الدماغ يابس بدير بسبب تحليل بخارات درين قدرى بيشتر از ان و باعث سرور و فرح آن كثرت روح حيواني و انبعاث و انبساط آنست تدريجا از باطن به ظاهر و باعث شجاعت و سخاوت و خوبى ادراك صاحب آن نيز همين جهت است و بدانكه در هر مزاج خمر محرك خلط غالب و ظهور آثار آنست مثلا كثيف الخلط را باعث ملال و كريه لطيف الخلط را سبب خنده و سرور و صاحبان اخلاط حاره را موجب غضب و تهور و اخلاط باردهء رطبه و يا يابسه را علت سكوت و نوم و خوف و بيملاحظه شرائط مضار آن زياده از منافع آن زيرا كه سبب موت فجأة و خناق و امراض دماغى مانند صرع و سكته و لقوه و فالج و رعشه و سرسام و جنون و امثال اينها و ضعف قوتهاى دماغي و حيوانى و طبعى و اعصاب و درد چشم و امراض كوش و خيشوم