را قهوه و اين قاطع باه است و شرابى كه از يك سال تا دو سال كذشته باشد عتيق نامند و دو ساله قوى است و بهتر و آنچه از دو سال زياده تا چهل سال برو كذشته باشد قديم كويند و اولى آن است كه بعد از جوشيدن اقل تا سه ماه نكذرد استعمال ننمايند و نيز آن را اصناف بسيار است از رقيق و غليظ و حلو و حامض و مر و مز و قابض و غير قابض و احمر و اصفر و ابيض و اسود و خشبو و بدبو و خوش آينده و كريه بد آينده و مشمس و مطبوخ و مدفون و صافى و كدر و خفيف و ثقيل و حديث و عتيق و متوسط ميان آن هر دو و غير اينها و چون اينها را باهم تركيب كنند قريب بششصد صنف مىشود و بهترين همه متوسط العمر يك ساله و دو ساله سرخ مائل بزردى و خشبوى معتدل القوام بين رقت و غلظت شيرين اندك تلخ آنست كه ترش و بسيار تلخ و قابض نباشد به حدى كه كام را بهم كشد و بدترين آنها بدرنك كدر غليظ القوام ترش مزه بسيار قابض بدبوى آنست خواه بدبوى آن بسبب احتباس ابخره و يا ترشي باشد و يا نسبت غير آن امور و قوىترين همه زرد صافى معتدل القوام و بعد از ان سرخ معتدل القوام و ضعيفترين همه سفيد تازهء نارس و رقيق آن سريع النفوذ و غليظ آن بطئ النفوذ و سبز آن غليظ و سياه آن اغلظ و شراب خوشبو موافق همه امزجه و بدبوى آن ردى و غير موافق همه امزجه و بالجمله هريك را مزاجى و صورتى است صالح موافق بمزاجي و شخصى خاص
* طبيعت آن
نيز بحسب الوان و طعوم و روايح و رقت و غلظت و تازكي و كهنكي و توسط و اعتدال مختلف مىباشد در حرارت و برودت و رطوبت و يبوست و بالاجمال عتيق آن در سوم كرم و در دوم خشك و قديم آن در سوم كرم و خشك و مسطار آن در دوم كرم و تر و سرخ و خوشبوى آنكه عبارت از ريحاني است معتدل و شش ماه تا يكسالهء آن در دوم كرم و مائل به رطوبت و تفه آنكه قهوه نامند ارطب
* افعال و خواص ان
رقيق آن سريع النفوذ و مفتح سدد و غليظ آن ديرهضم و كثير الغذا و مقوى اعضا و نافذ و سرخ و خوشبوى آنكه عبارت از ريحاني است بهتر از سائر اقسام و تفه آن يعنى قهوه موافق اكثر امزجه و ليكن مسقط شهوت طعام و باه و مصدع و بهتر از ان زرد عتيق و سفيد آن ملين و ضعيف و سياه آن ديرهضم و مولد سودا و مطبوخ آنكه جمهورى باشد غليظ و مسخن و منضج و مقوى عصب و مصدع و شيرين آن ثقيل و غذائيت آن غالب و ترش شيرين آن يعنى ميخوش آن ردى و مفسد هضم و مضر عصب و مورث توحش و تلخ آن جالى و مفتح و هاضم و مدفون خم آن در زمين و يا برف و يخ كه اصلا در آفتاب نكذاشته باشند و آفتاب به آن نرسيده باشد غليظ و ديرهضم و معفن و مولد تپهاى مزمن و شراب كهنه صرف موذى اعضا و مورث سحج و ممزوج باعتدال آن مصلح حال بدن و به آب بسيار باعث سستي اعضا و استسقا و قض با آن بهتر از همه و حابس طبع و باعث خشونت سينه و دباغت معده و قوى الخمار و خوشبوى آن بسيار نيكو و ليكن مصدع و بدبوى آن موذى و مصدع و مورث امراض مهلكه و مشمس آن يعنى شرابي كه در آفتاب رسيده باشد و بعد از جوشانيدن بسايه نبرده باشند تند و سريع الانحدار و با تفريح بسيار و مولد تپهاى حاره و ثقيل آن ديرهضم و خفيف آن سريع النفوذ و قديم كهنهء آن حاد و مضر حواس و اعصاب و تازهء آن نفاخ و ديرهضم و مورث امراض بلغمي و متوسط آن معتدل و صاف آن مفتح و مدر و شراب تازهء كدر تيره مولد رمل و سنك مثانه و سدد و كفتهاند چون مراعات مزاج و سن و فصل و بلدان و وقت و زمان و مكان و تدبير سابق و نيكوئي ترتيب كرده شود به شرائطى كه در كليات كتب مرقوم و در اخلاق ناصرى و غيرها مذكور است و قليلى اينجا ذكر مىيابد فوائد بسيار بخشد از آن جمله ملاحظهء اوقات است كه در هنكام تشنكي مفرط و كرسنكي بسيار و سيرى و غضب و تعب و حركات قويه و هواى بسيار كرم و اواسط روزهاى تابستان و مقدار بسيار خصوصا بيكدفعه استعمال ننمايند بلكه به قدر لائق و در هر ماه يك مرتبه يا دو مرتبه و يا در هر هفته يك مرتبه براى استراحت ارواح