قروح خبيثه از انتشار و التيام قرحهء چشم و خشونت اجفان و سبل و بياض و بردن كوشت زائد صلب جراحات چون از ان مرهم سازند و جهت جرب و حكه نافع و آشاميدن نيم مثقال مغسول آن با يك مثقال علك البطم و يا آرد كندم و يا صمغ عربي كه حب بسته جهت رفع بشاعت آن فرو برند و بالاى آن سركه بياشامند براى آنكه مقئ و مسهل قوى بلغم است و جهت استسقا و ماء اصفر مفيد و آشاميدن نيم مثقال آنكه مقدار شربت آن است با ماء القراطن كه ماء العسل است جهت اسهال كيموس مائي و جبن بتحريك كه عبارت از آزار شكم و ورم و بزركي آنست مفيد و زيادهء آن باعث سحج و قرحهء امعا است و ناشتا نبايد استعمال نمود و همچنين غير مغسول آن را در امراض عين جهت آنكه بسيار حاد است و آب مغسول آن بنهايت لطافت و حدت مىباشد و در ذرورات و شيافات و مراهم مستعمل است و اهل هند توبال را در سنونات كه مسي نامند استعمال مىنمايند چنانچه در قرابادين در حرف الميم در مسي ذكر يافت
* طبيعت ان
در چهارم خشك
* افعال و خواص آن
قابض اسهال خون و مانع خفقان و ذرب و ضعف معده و باه و در سائر منافع و خواص قريب بتوبال نحاس است و چون در لته بسته در جاى نمناك خصوصا تحت خمها يك هفته بكذارند زعفران مىشود و آن به جهت بردن جرب عين و جلاى حمرة آن و با ربع آن نوشادر جهت رفع بياض و سبل آزموده و با سركه و عسل جهت تحليل اورام نافع و در زعفران الحديد سائر خواص آن ان شاء اللّه تعالى مذكور خواهد شد و دستور غسل توبال النحاس در مقدمهء كتاب ذكر يافت
* توت *
بضم تا و سكون واو و تاء مثناة فوقانيه و بثاء مثلثه نيز آمده
* ماهيت ان
ثمر درختى است معروف شيرين و ترش مىباشد شيرين آن را نبطي و ترش آن را شامي نامند بهترين هر دو نوع آن باليده شاداب آنست
* طبيعت شيرين آن
كرم در آخر اول و تر در آخر دوم و بسيار شيرين آن تا دوم كرم با قوت قابضه و بارده
* افعال و خواص آن
مولد خون صالح و مرطب دماغ و مفتح سدد و مصلح جكر و فساد سپرز و مسمن بدن و مبهى و مقوى پيه كرده و مدر بول و ملين طبع و جهت آبله و حصبه نافع و در انضاج شبيه بانجير و سريع الاستحاله بخلط حاضر و شيخ الرئيس و صاحب شفاء الاسقام مفسد خون كفتهاند و مصدع و ملطح بمعده جهت آنكه مفسد حال معده است مصلح آن سكنجبين حامض در مبرودين و كسى كه آن را به زودى حمى عارض مىكردد جوارش كموني و ترش آن در دوم سرد و در اول خشك و قابض خصوصا خشك آنكه قائم مقام سماق است
* افعال و خواص آن
ملطف و مفتح و مسكن حدت خون و قامع صفرا و رادع و محلل اورام كرم حلق و حنجره و مانع ريختن مواد حاره به حلق و زبان و سائر اعضا بسبب قوت قبضى كه دارد و مسكن عطش و منبه اشتها و غرغره به آب آن و بدستور با رب آن جهت قروح خبيثهء دهان و قلاع و بثور و ردع و تحليل اورام حلق و كام و زبان و تقويت آن آزموده خصوصا با معينات آن مانند آب برك كشنيز تازه و آب برك كاسني و شب يماني و مازو و سك و مر و زعفران و ثمرة الطرفا و ايرسا و كندر هريك به قدر حاجت از ودع و تحليل و جلا و آشاميدن آن جهت قرحهء امعا و اسهال حار و ذوسنطاريا و سائر مواد متجلبه بسوى معده خصوصا خشك آن با معينات و مقويات آن مفيد مضر سينه و شش و عصب و مصلح آن عسل و آب انار خصوصا جوارشات و اطريغل صغير و رب آن در جميع افعال قائم مقام آنست و صنعت رب و شراب آن با خواص و منافع در قرابادين ذكر يافت و آب مطبوخ بيخ توت كه به قدر هشت مثقال آن در آب طبخ يافته باشد جهت اخراج حب القرع خصوصا كه برك شفتالو اضافه كرده باشند و بدستور طبخ نيم كوفتهء آن در يك رطل آب كه بربع رسيده باشد با شكر و عسل و يا آنكه انجير در ان پخته باشند جهت خانق النمر و سائر سموم و برسام و جنون و درد كمر و پشت