شد اما برك آن پس آشاميدن طبيخ آن جهت تحليل نفخ و رياح غليظ و اخراج زلوى در حلق مانده و قطور مطبوخ آن در كوش جهت تسكين وجع آن و تكميد بدان جهت تسكين صداع رطوبى و همچنين ضماد آن جهت رفع صداع بارد رطوبى و كزيدن عقرب و ضماد پوست بيخ آن با سركه جهت قلع ثآليل و ضماد بيخ و ريشهاى سوختهء آن با سركه جهت رفع ثاليل و مرباى پوست تازهء آن با عسل جهت تقويت معده و رفع رطوبات آن مفيد و چون شاخ و برك آن را در آب بپزند و آب آن را با روغن كنجد تازه بجوشانند تا روغن بماند آن روغن را قائم مقام روغن بلسان دانستهاند و كفتهاند بسبب حرارت مزاج آن منسوب به مشترى است
* بلسكي *
بضم باء موحده و فتح لام و سكون سين مهمله و كسر كاف و ياء مثناة تحتانيه لغت عربى است و نزد اهل مغرب معروف بمصفى الرعاة و صيدلانيه آن را قوت البريه نامند
* ماهيت ان
نباتى است پر شاخ و خشن و مربع و ساق و شاخهاى آن دراز و برك آن متفرق و شبيه ببرك روناس و مائل باستداره و كل آن سفيد و تخم آن صلب و مدور و ميان آن مائل بكجى و چون چوپانان شير را به آن از موى صاف مىكنند لهذا مصفى الرعاة نامند
* طبيعت ان
مركب القوى حرارت و يبوست بران غالب و يبس آن زياده از حرارت
* افعال و خواص آن
ملطف و جالي و آشاميدن نيم اوقيه از عصارهء آن با شراب ابيض ممزوج و يا با آب مجرب النفع جهت رتيلا و افعى و پنج درهم از حشيش آن نيز بدستور و فطور عصاره و يا مطبوخ آن با روغن كل يا بنفشه جهت تسكين درد كوش و ضماد آن با پيه خوك جهت ابتداى خنازير مفيد و بسبب حرارت خود منسوب به مشترى است
* بلغار *
بضم با و سكون لام و فتح غين معجمه و الف و راء مهمله در آخر و تلاتين نيز و بهندى بودار نامند
* ماهيت ان
چرمى است سرخ رنك خوشرنك ضخيم دانهدار خوشبو كه از هشترخان مىآورند و سبب بوى آن كويند آنست كه دباغت آن را از پوست درختى مىنمايند كه آن درخت خوشبو است و در سواى آن بلد جاى ديكر نمىشود
* طبيعت ان
سرد و خشك
* افعال و خواص ان
مانند افعال و خواص آن جلود است و در حرف الجيم مذكور خواهد شد و آب خوردن در اواني مصنوع از ان مقوى قلب و رافع خفقان و مضعف باه و ذرور تراشهء آن حابس دم خصوصا سوختهء آنكه در جراحات تازه پر نمايند
* بلور *
بكسر با و فتح لام مشدده و سكون واو و راء مهمله بفارسي بلور بضم اول و ثاني و تخفيف واو كويند
* ماهيت ان
سنكى است سفيد شفاف سستتر از زمرد و صلبتر از شيشه و در بعضى اماكن مانند كشمير صلبتر و شفافتر و در بعضى بلاد مانند عظيمآباد نرمتر و شفافيت آن كمتر مىباشد
* افعال و خواص ان
اكتحال نرم سائيدهء آن جهت رفع بياض و سبل و جرب و تعليق آن جهت ارتعاش اطفال و از خواب جستن ايشان مؤثر است
* بلوط *
بفتح باء موحده و ضم لام مشدده و سكون واو و طاء مهمله بلغت طبرستان دارمازى و به فارسى بالوط و بلغت انطاكيه دوام و بلغت عراق عفصيج و بلغت مصر ثمر الفؤاد نامند
* ماهيت ان
ثمر درختى است عظيم منبت آن كوهستانها و سنكلاخها و ثمر آن معروف و بقولى دو قسم مىباشد قسمى مستطيل و قسمي مستدير و اين را بهش و شاه بلوط و بلوط الملك كويند و اين از قسم مستطيل لذيذتر و ماكول اهل بلاد و درخت آن شبيه بفندق است و مؤلف ما لا يسع سه قسم ذكر كرده و كفته كه اين قول اصوب است يك قسم مستدير كه شاه بلوط باشد و دو قسم مستطيل و ازين دو قسم يكى با حلاوت و ماكول و ديكرى با مرارت و غير ماكول چنانچه در ديلم و طبرستان هر دو قسم مىباشد و امين الدوله از محمد بن احمد و از جالينوس