* برطانيقي *
بفتح با و سكون راء مهمله و فتح طاء مهمله و الف و كسر نون و سكون ياء مثناة تحتانيه و كسر قاف و سكون يا لغت يوناني است و بهندى سروالى نامند
* ماهيت آن
نباتي است ربيعي و غير بستان افروز است برك آن شبيه برك حماض برى و از ان ريزهتر و سياهتر و مزغب و ساق آن باريك و كل آن مائل بسرخي و قسمى از ان شبيه بخيرى است
* طبيعت آن
مركب القوى با قوت قابضه و بعضى در اول دوم كرم و خشك كفتهاند و منسوب به مشترى
* افعال و خواص آن
ضماد آن محلل اورام و منقي آثار و برك و عصارهء آن جهت التيام جراحات و مضمضه بطبيخ خشك آن جهت قروح دهن و زخمهاى متعفن و ورم و بدبوى دهان و آشاميد آن جهت تپها نافع و بهترين ادويهء قابضهء مستعمله است از براى دفع عفونات مورث غثيان مصلح آن عناب بدل آن آب چغندر است
* برك *
بفتح با و را و كاف بلغت انكلشي بمعني پوست درخت است
* ماهيت آن
پوست درختى است شبيه بقرفه و از ان تيرهتر كه از ارض جديد مىآورند كفتهاند طايفهء از قسيسان ملقب ببحرويت در مملكت پريو كه در امريكاى جنوبي واقع است بر خاصيت اين قشر اطلاع يافتند و بفرنك آوردند و لهذا منسوب به آنها كشت و آن را جروتيس برك نامند و درين پوست طعمي و رائحهء غالب نيست مكر آنكه اندك قبوضتى دارد و رنك كوبيدهء آن از قرفه كمتر
* طبيعت آن
در دوم كرم و خشك
* افعال و خواص آن
جهت حميات مزمنهء كهنه و نائبه مسبوقهء ببرد مانند ربع و دوريهء عتيقه بعد تنقيه كه زائل نكردد مفيد بدين قسم كه در هنكام فتره و انقضاى نوبت مقدار يك درم تا يك مثقال طبي آن را به آب سرد حل كرده بياشامند سه روز پيهم يا پنجروز تا هفت روز و فرنكان تا يك روز و يك شب و تا دو روز تا نوبت ديكر بفاصلهء دو دو ساعت نجومي كه پنج كهرى هندى است در همان وقت مذكور يكيكدرم طبي كه دوماشه مىشود به آب سرد حل كرده مىخورانند و در حميات عرضي و مزاجي و قروحي و امزجهء متغيرهء فاسده و هنكامى كه شراسيف ورم كرده و منتفخ شده يا سدهء در احشا بهم رسيده باشد و در حميات لازمه و محرقه و در هنكام امتلا و فساد و تعفن اخلاط به حد كمال باشد اين دوا عديم النفع و غير مستعمل است و همچنين در صداع دورى و امراض نائبهء رحم و اكثر امراض كه دورهء منتظم داشته باشد مكر بعد از تنقيه بقئ و اسهال و انقضاى نوبت در اكثرى مفيد و آن را كنه كنه نيز نامند و با اندك ملح طرطير جهت حمى ربع كهنه همان وقت و همان مقدار تا سه روز پيهم نيز مىدهند
* بركك شيرازي *
بفتح با و سكون راء مهمله و دو كاف فارسي اول مفتوح و دوم ساكن و كسر شين معجمه و سكون ياء مثناة تحتانيه و فتح راء مهمله و الف و كسر زاى معجمه و ياء نسبت
* ماهيت آن
برك قسمى از عنب الدب است و بيخ آن عود برى است و عود البندق نيز نامند
* طبيعت آن
بسيار كرم و خشك
* افعال و خواص آن
مسكر قوى و زيادهء آن مورث جنون و كشنده است
* برنجاسف *
بكسر با و راء مهمله و سكون نون و فتح جيم و الف و فتح سين مهمله و فا بيوناني ارطيه ماسيا و بعربي سويلا و بفارسي بومادران و بشيرازى برتراسك نامند
* ماهيت آن
نباتي است ساق آن قريب بذرعى و شاخهاى آن باريك و برك آن ريزه و كل آن مانند شبت چتردار و زرد و سفيد و مائل بكبودى نيز و با نبات آن اندك چسپندكي و منبت آن كوهها و صحراهاى سايهدار و از سر نو هر سال مىرويد حكيم مير محمد مومن در تحفه نوشته كه آن غير قيصوم است چه قصيوم شبيه است بافسنتين و اكثر يك ساق از يك ريشه مىرويد و بىشاخ و زياده بر شبرى و برك آن شبيه ببرك و ساق زنبق و از ان بسيار ريزهتر و با چسپندكي قليلي و كل آن سفيد و زرد و با عطريت قوى بىثقل رائحه منبت آن مخصوص كوهها است كه