درخت خاردارى است كه آن را شايكه نامند ببلندى دو ذرع برك آن شبيه ببرك مورد و برك درخت كندر و منبت آن بلاد فارس و تركستان و سرخ و سفيد مائل بزردى مىباشد و بهترين آن سفيد مائل بزردى تازهء آنست كه در باليدكي مانند كندر صغار و زودشكن و طعم آن تلخ با اندك شيريني مىباشد
* طبيعت آن
كرم در آخر دوم و خشك در اول آن
* افعال و خواص و منافع آن
ملين و محلل رياح غليظ و مفتح سده مجفف بىلذع رطوبات قروح و جروح و غيرها و بهترين مسهلات بلغم است و جاذب آن از مفاصل و از عمق بدن خصوص با تربد و هليله و سكبينج و امثال اينها و بالعرض مسهل صفرا و مقرى و مدمل و ملحم و جابر وثى
* امراض الراس
و العين و الاذن آشاميدن آن با روغن تخم بيد انجير جهت رفع تشنج امتلائي مفيد و چون آن را با شير دختران مدبر نموده در چشم كشند بتنهائي و يا با ادويهء مناسبه جهت رفع رمد و چسبيدكي پلك چشم و رفع نزلات و جرب و سلاق مفيد و چون با مرواريد و مرجان سوخته و نبات سفيد بالسويه سوده ذرور سازند جهت ازالهء بياض عين صاحب تذكره مجرب دانسته چون جوف پياز را خالى كرده انزروت سفيد پر كرده بر آتش كذارند تا به جوش آيد پس آب آن را در كوش بچكانند درد كوش را ساكن كرداند و چون با عسل سرشته و فتيله بدان آلوده در كوش كذارند جهت پاك كردن چرك آن بسيار مؤثر
* امراض المفاصل
و غيرها آشاميدن آن جهت وجع مفاصل و ورك و عرق النسا و اخراج كرم معده و امعا و اسقاط جنين مفيد و در تسمين مهزول بغايت مؤثر و كويند چون پنج درم آن را با سه قيراط حجر البقر كه عوام اندرزا كويند و ده درم نارجيل مخلوط كرده چهار حصه كنند و چهار روز بعد از خوردن چند عدد زردهء تخممرغ نيمبرشت بخورند باعث تسمين عجيب كردد بغدادى نوشته كه زنان مصر آن را در آب هندوانه تا نصف روز مىخيسانند و جهت تسمين بدن تا ده روز مىآشامند المضار كويند پنج درهم سائيدهء آن بسبب تسديد مسام و چسپيدن باحشا كشنده است خصوصا با طلق محلوب و از اسرار مكتومه شمردهاند و مصلح آن صمغ عربى و روغن بادام است و هر كاه مفرد استعمال نمايند بايد كه با روغن بادام ده چندان باشد مقدار شربت آن مفردا از نيم مثقال تا دو مثقال و مركبا با سائر مسهلات يك مثقال بدل آن به وزن آن صبر است و استعمال آن در خارج جهت خوردن كوشت زائد و پاك كردن چرك زخمها و قطع سيلان خون و رويانيدن كوشت صالح و التحام جراحت و رفع آثار جدرى و بانطرون جهت ورم سينه و خنازير كه در حلق بهم رسد نافع و طريق تشويهء آن آنست كه بكيرند انزروت را و كوبيده با شير الاغ و يا شير دختران خمير كرده به چوب كز بكيرند و در تنور كرم بياويزند تا رطوبت آن خشك كردد و اندك برشته شود پس برآورده استعمال نمايند و اكر يك مرتبه ديكر كوبيده با سفيدهء تخممرغ سرشته بدستور باز تشويه نمايند بهتر و باعتدال اقرب مىكردد خصوصا براى اكثر امراض عين كه استعمال آن بىتشويه جائز نيست و حب انزروت و دوا و ذرور و سمنه و شياف و ضماد و فتيله و قطور و مرهم آن در قرابادين كبير ذكر يافت
* انسان *
در اجزاى بدن او منافع و مضار بسيار است و بهترين آن جوان صحيح المزاج تام الخلقة ساكن در بلدان معتدله است چرك كوش او مولد رياح و بيهوشكننده و ضماد آن جهت شقيقه و اكتحال آن جهت رمد و رفع بياض چشم نافع و استخوان آن مولد امراض مهلكه و مداومت آن مورث كورى و ذرور پوسيدهء آن در منع آكله مجرب خصوص استخوان كلهء سر و آشاميدن سوختهء آن سه روز هر روز يك مثقال با هموزن آن شكر جهت صرع و مفاصل و نقرس و عرق النسا آزموده و آب دهن او ناشتا كشندهء كرم كوش و محلل هواى كه در كوش رفته باشد و ترياق كزيدن عقرب و رتيلا و دافع قوبا و كلف