السموم و غيرها و الزينة آشاميدن طبيخ آن جهت تپهاى عفن و مركب و كهنه و با ناردين جهت داء الثعلب و داء الحية و اصلاح فساد مزاج و بتنهائي جهت نيكوئي رنك رخساره و بدستور ضماد آن و آشاميدن ده درم مطبوخ آن جهت كزيدن عقرب و با شراب جهت سم شوكران و نهش تنين بحرى و برى نيز و با سركه جهت خناق عارض از شرب قطر و ضماد آن با آب جهت شرا و تحليل صلابات و داء الثعلب و داء الحيه و كذاشتن آن در صندوق و ميان متاع مانع كرم زدن ثياب و آميختن آب مطبوخ آن با مركب مانع تغير آن و خوردن ارضه و كرم و سوس و موش كتابى را كه با آن مركب كتابت كرده باشند و طلاى آن با زيت بر بدن مانع مقارنت پشه است به آن كس و ذرور آن جهت كريزانيدن هوام و پاشيدن آب طبيخ آن كشندهء كيك و تدهين آن باعث طرد هوام المضار كفتهاند افسنتين مضعف فم معده است سواى نبطي آن و ليكن ضرر عصارهء آن زياده از حشيش آن است و مصدع و مجفف مصلح آن در مبرودين انيسون و مصطكي و در محرورين شربت انار و امثال آن و شيخ الرئيس و صاحب شفاء الاسقام و ديكران كفتهاند كه حشيش افسنتين موافقترين ادويه است از براى معده و تقويت آن و عصارهء آن مضعف آن است به جهت آنكه در عصارهء آن قوت قبضي كه محتبس است در حشيش آن نيست و نيز صاحب شفاء الاسقام كفته جايز نيست استعمال آن قبل از نضج اخلاط به جهت آنكه ضرر آن در ان حين بيشتر از نفع آن است بسبب قوت قبضي كه دارد و بالجمله در ان دو قوت است قوت اسهال و قوت قبض و دو جوهر نيز يكى جوهر لطيف هواى نارى كه باعث اسهال و تفتيح است و ديكرى جوهر كثيف ارضي كه موجب قبض و حبس است مقدار شربت از جرم آن از يك مثقال تا دو مثقال و در مطبوخ تا دو درهم است اما بايد كه چون جرم آن را بطريق سفوف و غير آن اكر استعمال نمايند به جهت رفع قبض آن بروغن بادام چرب نمايند بدل آن در اسهال غافث و شيخ ارمني است و جهت تقويت معده به وزن آن اسارون و نصف آن هليلهء زرد و به جهت جكر عصارهء غافث و جعده و قيصوم و عصارهء آنكه آن را كوبيده آب آن را كرفته در آفتاب خشك كنند در جميع افعال مذكوره اقوى است و نيز محلل و مفتح سدهء جكر و مجارى ما بين معده و جكر و مجارى امعا و جهت تپهاى كهنه و مركبهء قديمه و تقويت معده و تنقيهء آن از اخلاط مراريه و آوردن اشتهاى طعام و ابتداى ضوء القنيه و استسقا و يرقان و نيكو كردن رنك رخسار و اصلاح فساد مزاج شربا مفيد و جهت تهبح وجه و ورم اطراف و ورم طحال و داء الثعلب و داء الحيه شربا و ضمادا نافع و مورث كرب و صداع و مصلح آن ريوند مقدار شربت آن تا يك درهم و بدل آن سه وزن آن افسنتين يا غافث باشكاعى است و اين ضعيف است شيخ الرئيس كفته عصارهء آن مصدع است و ظن من آنست كه همين سبب مضرت آنست بمعده مصلح آن در مبرود انيسون و در محرور رب آب انار است و حب افسنتين و ادهان و اشربه و اضمده و عرق و غرغره و اقراص و مطبوخات و معجون آن در قرابادين ذكر يافت با خواص و منافع و طرق استعمال و صنعت هريك
* افشرج *
بفتح اول و سكون فا و ضم شين معجمه و فتح راء مهمله و جيم معرب از افشره فارسى است كه بعربي عصير نامند و اصل آن افشرده بود كه بكثرت استعمال افشرده شده آن مخصوص با آب ميوههاى آبدار است كه ماليده و يا كوبيده فشرده آب آنها را بكيريد خواه بر آتش بقوام آورند كه رب نامند و يا در آفتاب كذارند تا غليظ شود كه عصاره كويند و بالفعل عبارت از آب افشردهء ميوههاى آبدار رسيده ترش يا ميخوش مانند انار و آلوبالو و توت و زرشك و يا آبليمو و يا اترج و يا سركهء انكورى و يا عرق نعناع و يا تمر هندى محلول يا آب و يا آب انبهء خام و فالسه و جامون كه ميوههاى هنديست يا سماق