كرده بياشامند تنقيهء سر كند از اخلاط فاسدهء سوداويه و نافع است از براى كابوس حادث از ابخرهء سوداويهء مرتقيه از معده بسوى سر و با ماء الجبن از براى كابوس سوداوى و آشاميدن آن با سطوخودوس و امثال آن از ادويهء مخصوصه منقي دماغ است و جهت صرع سوداوى و بلغمى و فالج و لقوه و تشنج امتلائى و خدر نافع و چون بكيرند از ان شش درم تا ده درم و اندكى بجوشانند در ميپختج و ماليده بفشارند و بنوشند نافع است از براى تشنج امتلائي و خدر و سرطان متقرح و چون بكيرند از ان هر روز ده درم و در يكمن شير تازه دوشيده بخيسانند و صافى نموده اضافهء آن نمايند مقدار پانزده درم سكنجبين ساده صادق الحموضة تا بريده كردد پس بچكانند و بياشامند و تا هشت روز متوالي اين را به عمل آورند تشنج و خدر را نافع است و چون چهار درم افتيمون را سائيده با قدرى عسل و قليلي نمك بخورند اسهال سودا و بلغم به قوت نمايد و بغدادى قليلي سركه نيز برين تركيب اضافه كرده بدانكه چون افتيمون لطيف و ضعيف التركيب است آن را بسيار نرم نبايد كوبيد و جوش بسيار هم نبايد داد زيرا كه نرم كوبيدن و جوش بسيار مبطل فعل آن است بلكه آن را در غير مطبوخ جريش بايد كوبيد و در مطبوخ بيكدوجوشى اكتفا نمود و اكر آن را در صرهء علىحده بسته در مطبوخات بعد طبخ در آخر جوش انداخته يكدوجوشى داده فرود آورند و بعد سرد شدن صره را افشرده دور نمايند بهتر است و افتيمون مضر صفراوى و شبان و محرور المزاجان و مورث كرب و غشي و عطش است مصلح آن زعفران و كثيرا و بروغن بادام چرب كردن و كويند مضر رئه و مصلح آن صمغ عربي و كتيرا و موافق امزجهء باردهء و كهول و مشائخ و سوداوى مزاجان مقدار شربت از جرم آن بقول شيخ الرئيس چهار مثقال و نزد بعضي تا سه مثقال و بعضى دو درم كفته و در مطبوخات تا ده درم بدل آن در اسهال لاجورد و حجر ارمنى و يك وزن و نيم آن حاشا يا مثل آن حاشا و دو دانك آن تربد سفيد مدبر است و تخم آن را نيز نرم نبايد كوبيد و بروغن بادام چرب بايد نمود كه مصلح آن است در مغص اكر در غير مطبوخ جرم آن را استعمال نمايند و الا بالاى آن روغن بچكانند و چون ده درم تخم آن را كوفته در پارچهء كتاني بسته در دو ثلث رطل شراب انكورى انداخته شب تحت السما بكذارند و روز ديكر افشرده دور نمايند و يك اوقيه شربت كل يعنى شربت ورد مكرر و دو اوقيهء شربت بنفشه در آن داخل كرده و يك مثقال روغن بادام شيرين بران چكانيده صبح ناشته نيمكرم كرده بياشامند ماليخوليا و وسواس سوداوى را نافع و اسهال مرهء سودا نمايد بنهايت قوت بدون مضرتى و حدوث ضعفي و اكر يك اوقيه مغز فلوس خيارشنبر نيز اضافه نمايند بهتر است مقدار شربت آن بتنهائي تا دو درم و با غير آن تا چهار درم و حبوب افتيمون و سفوف و سكنجبين و شراب و قرص و مطبوخ و نقوع و ماء الجبن افتيموني و معجون مقلي آن در قرابادين بتفصيل ذكر يافت
* افربيون *
بفتح همزه و فا و سكون راء مهمله و كسر باى موحده و ضم ياى مثناة تحتانيه و سكون واو و نون فرفيون و فربيون و ابربيون و ابربيون نيز نامند و برومي افنين به دو نون در ميان هر دو ياى مثناة تحتانيه و بعربي آكل بنفشه و قاتل بنفشه و حافظ النحل و حافظ الاطفال و كروش الغنم و بيوناني حالاس و تاكوب نيز و بمغربي بستانه كويند و اكثر لبن السودا نامند
* ماهيت آن
صمغى است خاكسترى رنك مائل بزردى با طعم و بوى تند و كهنهء آن سرخرنك نبات آن شبيه بنبات كاهو و كاسني و شير دارو دو قسم مىباشد قسمي برك آن مفيد و نبات آن پر شعبه و خارناك و قسمي برك آن سياه و خار آن تندتر و باريكتر و شير آن بيشتر و منبت آن بلاد لينو و حبش و سودان و بسبب تندى و حدت بوى شير آن اهل آن بلاد از دور در زير نبات آن شكنبهء كوسفندى را پاك شسته در ظرفي تعبيه كرده مىكذارند و از دور حربه مانند نيزه و غير آن به آن مىرسانند كه شكافته كردد و دور مىروند