در زير زمين و پركره و تندبوى و تلخ و لذاع و اين قسم مخصوص است بدفع سموم و كزيدن مارها و نوعى را برك از همه انواع ريزهتر و ساقهاى منبسط بر روى زمين و كل آن بنفش و بيخ آن نرم و بىكره و زردرنك و طعم آن تلخ و با عطريت و منبت آن كوههاى ساده است و اين نوع ضعيفترين انواع اربعهء آنست و بهترين همه نوع اول است كه از قرنك و افريقيه و شام خيزد و خوشبو و تند رائحه و باريك باشد كه زبان را در وقت خائيدن بكزد و مستعمل بيخ آن است
* طبيعت مجموع آن
در آخر دوم كرم و خشك و بعضى در سوم كرم و در دوم خشك كفتهاند
* افعال و خواص و منافع آن
ملطف و محلل و مفتح و مقوى و منقي دماغ و اعصاب و معده و جكر و سپرز و كرده است از اخلاط باردهء رطبهء بالهء مسترخية و آشاميدن آن به تنهائى يا بادويهء مناسبه جهت امراض باردهء رطبهء دماغيه مانند صرع و لقوه و فالج و استرخا و تشنج امتلائي و خدر و تقويت دماغ و تسخين آن و اعصاب و صداع بمشاركت رحم و نسيان و خصوص با ماء العسل و جهت تسكين اوجاع باطني و استسقا و يرقان سدى و ورم رخو جكر و سپرز و تنقيهء آلات بول و رحم از رطوبات لزجه و فضول رديه و تنقيهء سنك كرده و مثانه و تسكين درد آن و عسر البول و احتباس حيض و وجع مفاصل و ورك و عرق النسا و نقرس نافع خصوصا كه جهت ابن امورد و ماه در آب انكور خيسانيده باشند كه بازاى هر سه مثقال از ان چهار رطل و نيم آب انكور باشد و با شير شتر و كوسفند جهت تقويت باه مبرودين و مرطوبين و تسخين و تقويت معده و كبد و اخراج رطوبات فضليه بادرار و يك مثقال آن با ماء العسل مسهل است مانند خربق ابيض و بوئيدن روغن ان دائم جهت نسيان و اكتحال آن جهت امراض طبقهء قرنيه و ذرور آن جهت كزيدن عقرب نافع و ضماد آن با شير تازه دوشيده بر كنج ران و پشت زهار جهت نعوظ مجرب و اهل هند را عقيده آنست كه چون قبل از بروز آبله نيم درم آن را با نبيذ برنج بنوشند آبله بسيار كم برآيد و مجرب دانستهاند و از جملهء ادويهايست كه داخل كرده مىشود در خوشبوئيها مضررئه مصلح آن موبزج مقدار شربت آن از يك مثقال تا سه مثقال با ماء العسل بدل آن به وزن آن وج يا زنجبيل است يا نصف آن خولنجان و نصف آن وج جوارش اسارون و شراب و عرق آن در قرابادين ذكر يافت
* اسد *
بفتح همزه و سين مهمله و سكون دال مهمله بفارسي شير و بهندى باكهه نامند
* ماهيت آن
حيوانى است مشهور از جملهء سباع
* طبيعت آن
كرم و خشك
* افعال و خواص و منافع آن
كوشت آن ديرهضم و مورث شجاعت ضماد پيه آن بر كمر و كنج ران و انثيين و قضيب و مقعده مقوى جماع و طلاى آن جهت كلف و قطور ان با روغن تخم انجره در احليل جهت نعوظ بيعديل و طلاى پيه و زهرهء آن بر بدن باعث كريختن سباع از ان شخص و ضماد پيه ما بين دو چشم آن بر روى مورث هيبت در نظرها ارسطو كويد كباب خصيهء شير بغايت مقوى دل و باه است چون بشكافند آن را و با بورهء سرخ و مصطكي طبخ نموده خشك كنند و بروغن زنبق چرب كرده با آب كرم ناشتا بنوشند جهت جميع اوجاع باطني مانند قولنج و مغص و وجع ظهر و بواسير و درد جكر و رحم بغايت مؤثر و مفيد است و زهرهء آن مقوى باصره اكتحالا و آشاميدن يك دانك زهرهء شير نر با زردهء تخممرغ نيم برشت جهت كسى كه آن را از زنان بسته باشند كويند مجرب است و وقت استعمال آن در حين هلال ماه شرط دانستهاند و كويند جلوس بر پوست آن جهت رفع نقرس و بواسير مجرب است و بستن پوست يا موى آن بر كردن اطفال پيش از بلوغ جهت ازاله صرع و بخور موى آن جهت كريزانيدن سباع و رفع تب يومي نافع و كذاشتن قطعه از پوست آن در ميان صندوق رخوت مانع كرم زدن آنها است و اكر كرم در ان صندوق موجود باشد باعث قتل آنها است كويند چون زبان آن را خشك نمايند و قدر قليلى از آن را با نبات سائيده به صاحب ضيق النفس بارد رطب بخورانند شفا يابد و چون بيني شير ماده را خشك نمايند و زن