مىباشد و آنچه در زمينهاى ضعيف مانند بعضى مواضع بلاد هند و عظيمآباد و جهانكير نكر از بنكاله مىرويد خشن بعضى سياه تيره و بعضى سفيد مائل باندك بنفشي و بىزغب و بعضى بىتخم و با تخم ريزه سفيد مائل بزردى است و نوعى از اسطوخودوس مىشود كه دانههاى خوشهء آن پاشان باريك اندك بلند و بىزغب و اغبر و در بو شبيه بانچه ذكر يافت بلكه تندتر و ليكن خوشهء آن ديده نشده كه چه نحو مىباشد
* طبيعت آن
كرم و خشك در درجهء اول و در دوم نيز كفتهاند و اين اصح است خصوصا حجازى تازه قوى الرائحه و تند طعم آن و شيخ الرئيس و ابن تلميذ كرم در اول و خشك در دوم كفتهاند و مركب از جوهر ارضي بارد و نارى لطيف و شيخ داؤد كرم در آخر دوم و خشك در اول سوم و بعضى سرد در اول و بعضى مركب القوى و اجزاى باردهء آن كمتر از حاره و تخم آن بقول ابن تلميذ كرم در اول و خشك در دوم نيز و مركب از جوهر ارضي بارد و نارى حار لطيف
* افعال و خواص و منافع آن
محلل و ملطف و جالي و مفتح سدها به قوت جزو حار لطيف خود و با قوت قابضه بجز و ارضي بارد و مقوى بدن و دل و دماغ و احشا و جميع قواى ظاهرى و باطني و قوت مذكره و مفكره و مصفى روح و مفرح و جهت امراض سينه و سعال و نزلات و سائر امراض عفنه و علل عصباني بسبب افعال مذكوره و به قوت مسهله و دافعهء خود اخلاط فاسدهء بلغميه رطبه و سوداويه و اختصاص آن بدماغ و تقويت آن دماغ را نافع و همچنين جهت امراض كبدى و طحالى و مجارى بول
* امراض الراس و غيره
آشاميدن يكدرهم آن بتنهائي جهت رعشهء دماغي و دوار و سد و حادث از ضربه و سقطه و تزعزع دماغ حادث از ضربه و سقطه و تذكيهء ذهن خصوص با ماء العسل و همچنين آشاميدن شراب تازهء آن بتنهائي و يا با شراب ليموى تازه به جهت آنكه با وجود آنكه مقطع و مطفي است حابس ابخره و مقوى معده است و مداومت آشاميدن طبيخ آن با ماء العسل و همچنين اسهال به آن نافع است جهت صرع و ماليخوليا و جنون و نسيان و جمود و شخوص و وسواس سوداوى و استرخا و تشنج رطب امتلائى و رعشه و خدر و اختلاج و زوال غم و اندوه نافع به جهت آنكه استفراغ سودا و تنقيه مىنمايد فضول دماغي و رطوبات مرخيه را و مانع عفونات و انصباب نوازل است باعصاب و مقوى و مسخن آنها است و تقويت مىبخشد دماغ را و تلطيف مىنمايد روح دماغي را و همچنين سائيدهء جرم آن با ماء العسل و بدستور كلنكبين يعنى مرباى كل آن با شكر يا عسل چون هر شب آن مقدار بياشامند كه مقدار يك مثقال كل اسطوخودوس در ان پاشند و مداومت بر ان نمايند امراض مذكوره خصوص وسواس سوداوى و غم را بالكل زائل سازد و آشاميدن آن با عاقر قرحا و سكبينج جهت صرع و همچنين با شحم حنظل ممزوج نموده استفراغ بدان نمودن در سالى چند مرتبه و بعد از تنقيهء متعهد معده بودن صرع بلغمي و سوداوى را نافع و يك درم اسطوخودوس سوده با يك درم ايارج فيقرا بنهايت رعشه و اختلاج را نافع است مداومت آن تا سي و پنجروز و بدستور آشاميدن طبيخ آن با ماء العسل و سعوط آن بتنهائي با ماء العسل جهت صرع سوداوى و بلغمي نافع به جهت تنقيه و تقويت آن دماغ را و بخور آن براى استرخا و ضماد آن بر سر جهت نسيان و جمود و بخوص و چون بيندازند در شش قواريس آب انكور يكمن اسطوخودوس را درخمي و سر آن را محكم بسته شش ماه بكذارند كه تا برسد پس بياشامد مصروع از ان با عاقر قرحا و سكبينج نفع مىبخشد آن را نفعي بين و كاهى بعوض آب انكور سركه مىكنند و درين هنكام چون يك ماه در سركه محلل نمايند استعمال مىتوان نمود و اكر ازين سركه سكنجبين شكرى و يا عسلي سازند و از ان سكنجبين يك اوقيه يا دو اوقيه با عاقر قرحا و سكبينج استعمال نمايند بهتر است و بالجمله اسطوخودوس جاروب دماغ است يعني منقى آنست از كل فضول رديهء بلغميه باله و مفتح سدد و مقوى همه قوى و محلل كل ابخره و رياح فاسده و ملطف ارواح آن و كويند كه چون آن را با ثلث