بعضى اعضاء محتبس باشند بايد كه آنها را به دلك ، تحليل و مندفع نمايند ، لهذا بيان دلك و احكام و اقسام آن نموده مىشود :
بيان انواع فوايد دلك كه عبارت از مالش بدن است « 1 »
بدان كه دلك كه عبارت از مالش و مشت مال بدن است ، اقسام مىباشد ؛ از قوى صلب و ضعيف لين و معتدل و كثير و خشن و املس :
امّا « 2 » قوى صُلب : كه به قوّت و استوارى و زور باشد صُلب و قوى مىگرداند عضو را ؛ به جهت تحليل رطوبات مرخيه به افراط و جذب روح و خون به سوى آن .
و ضعيف لين : به سبب سستى و ملايمت و عدم « 3 » تحليل رطوبات و انجذاب و انصباب رطوبات مرخيه به اعضاء ، باعث ارخا و نرمى اعضاء مىگردد ؛ به جهت آن كه دلك باعث تخلخل مسامّ ظاهر جلد و قبول مواد مىگردد و « 4 » اگر ضعيف باشد و تحليل نتواند نمود ، در آن جا مىمانند مواد و اگر قوى شديد باشد به تحليل مىروند .
و معتدل : باعث تسمين و فربهى مىگردد ؛ به سبب انجذاب و توجّه روح و حرارت و خون به حدّ اعتدال و عدم تحليلِ بسيار .
و كثير : باعث لاغرى عضو مىگردد ؛ به سبب تحليل بسيار ؛ خصوصا كه طويل المدّت باشد هر يك از اينها .
و خشن : كه به خرقهء خشنى و يا صوفى بدن را بمالند به زمانى طويل ، باعث خشونت عضو ظاهر مىگردد ؛ به سبب انجذاب خون بسيار و تحليل رطوبات و اجزاء لطيفهء آن و تصلّب اجزاء غليظهء آن و از اين جهت نزد قصد تعظيم ذَكَر و عضو ديگر كه خواسته باشند عظيم گردد ، اولًا به خرقهء خشنى با آب گرم آن را ميمالند تا خوب سرخ گردد . و بعد از آن ،
هامش
( 1 ) . ب : ( بيان انواع فوايد دلك كه عبارت از مالش بدن است ) حذف شده .
( 2 ) . ب : ( امّا ) حذف شده .
( 3 ) . ب : در عدم .
( 4 ) . الف : ( و ) حذف شده .