و اگر مادّهء آن بلغم باشد
[ البته ] اكثر آن است كه به مخالطهء صفراء مىباشد ؛ به جهت آن كه بلغم به سبب غلظت و برودت خود ، به تنهايى نمىتواند كه نفوذ در مفاصل نمايد بى مخالطه و مشاركت صفراء .
علامت آن : سفيدى رنگ . و كمى ورم و وجع . و احساس وجع در عمق عضو . و نبودن علامات غلبهء خون و صفراء با آن . و انتفاع از مسخِّنات .
علاج آن : آشاميدن منضج متّخَذ از گاو زبان ، اصلُ السّوس مقشَّر ، پوست بيخ كاسنى ، بيخ رازيانه ، از هر يك دو مثقال ؛ جوشانيده ، بنوشند با ده مثقال ترنجبين ، تا سه روز ، و روز چهارم : يك مثقال گل سرخ ؛ عنبُ الثّعلب ، بوزيدان ، از هر يك دو مثقال ؛ برگ سَنامكّى ، سه مثقال ، اضافهء مطبوخ نمايند . و فلوس خيارشنبر ، ده مثقال ، اضافهء ترنجبين نمايند . و روغن بادام يك مثقال ، بر آن بچكانند .
و اگر شبِ روز مسهل ، اطريفل صغير ، سه مثقال و ايارج فِيقرا و سورنجان مصرى ، از هر يك يك مثقال سرشته تناول نمايند و صبح ، آن مسهل را بياشامند ، بهتر است .
و اگر در روز مسهل ، به قدر چهار مثقال تا شش مثقال معجون سورنجان به آب گرم بياشامند بهتر است « 1 » - خصوص بعد از آن كه دو مسهل به نحو مذكور آشاميده باشند - و اگر سفوف سقمونيا كه معرف به « سَفوفِ مفاصل » است مقدار چهار مثقال ، با سه مثقال شكر سفيد با عرق گاو زبان و عرق كاسنى گرم كرده بياشامند نيز نافع است .
اگر حبّ سورنجانِ « صاحبِ كاملُ الصِّناعه » - كه جهت مفاصل ذكر نموده - به قدر دو مثقال فروبرند و از عقب آن آب گرم بنوشند نيز نافع است .
آشاميدن سكنجبين بُزورى بعد از معالجات مذكوره و يا « شراب اصول » نيز نافع است ، در صورتى كه غلبهء حرارت در مزاج نباشد .
و در اين نوع ، قى نمودن بعد از آشاميدن مقيئ - از قبيل شيرهء تخم ترب و يا آب ترب با نمك و عسل - بسيار نافع است و بساست كه از تكرار آن ، احتياج به مسهل نمىشود .
و غذا ، نخود آب و تر پلاو و قليه با چلاو ميل نمايند . و از ترشىها و ماست و آب سرد و اغذيهء باردهء رطبه اجتناب نمايند .
هامش
( 1 ) . الف : ( بهتر است ) حذف شده .