علاج آن : قريب به علاج دموى و صفراوى است . و تبريد در اين نوع ، بيش تر از همه انواع بايد . و فصد در اين ، به دستور فصد دموى است .
به جاى مسهل در اين ، مشروب منضج و احتقان به عمل بايد آورد ؛ به اين دستور كه : در پنجم و يا ششم ، گل بنفشه ، گل نيلوفر ، گل خطمى و تخم خطمى ، عنبُ الثّعلب ، تخم كتان و تخم خبّازى ، از هر يك چهار درم ؛ عنّاب و سپستان ، از هر يك پانزده عدد ؛ شيرهء جو مقشّر چهارده درم ؛ فلوس خيارشنبر ، شيرخشت و ترنجبين ، از هر يك پانزده درم ؛ روغن بادام شيرين ، هفت درم ؛ آب چغندر و نمك طعام ، نيم درم ؛ حقنه نمايند به پنج مرتبه كه مرتبهء اوّل ، نمك را با آب حل كرده ، يك مثقال روغن بادام داخل كرده ، حقنه نمايند . و ادويهء مرتّبه را مرتّب نموده ، چهار قسمت نموده ، به چهار دفعه بريزند .
و آب چغندر را در مرتبهء آخر داخل نمايند ؛ براى اغتسال مابقى فضول . و به دستور ، در هشتم نيز اين حقنه را نمايند . و در ساير انواع - خصوصاً كه صفراوى - بعد از آشاميدن « 1 » يك مسهل چون هذيان و بى خوابى و سنگينى سر بسيار يابند ، مسهل مذكور در آن را به عنوان تحقين به عمل آورند .
و در استعمال منضج و ضماد [ و ] مداومت ماءُ الشّعير و ساير تدابير ، مانند دموى است .
و اگر در اوّل - نهايت تا پنجم و ششم - منضج و مسهل و در هفتم ، فصد باسِليق از جانب مخالف و در هشتم ، حقنه و در نهم ، باز اعادهء و فصد از جانب موافق و دهم و دوازدهم ، باز حقنه و در چهاردهم ، حجامت بين الكتفين و ازين هنگام ماءُ الشّعير به عوض آب بنوشند و در شانزدهم مسهل مشروب - كه در دموى ذكر يافت - و خروس بچّه نيز بخورند و در بيستم نيز مسهل بنوشند ، اغلب است كه صحّت حاصل گردد ؛ ان شاء اللّه تعالى .
و بدان كه ذات الجنب غير صحيح ، در اسباب و علامات و معالجات ، با ذات الجنب صحيح برابر است و ليكن اعراض مذكوره در آن ، در اين كمتر . و ورم در اين ، از خارج نيز محسوس مىگردد . و انتفاع اضمده در اين ، زياده . و نفث در اين ، بسيار كم . و در ساير معالجات ، مانند دموى و صفراوى و غيرهاست .
هامش
( 1 ) . الف : آشاميد .