شير گاو جوشانيده ، صاف كرده ، فلوس خيارشنبر در آن حل نموده ، باز صاف كرده ، غرغره نمايند . و ماءُ الشّعير بياشامند و ساير تدابير مذكوره را به عمل آورند .
و بستن ريسمان پشمى هفت رنگ كه افعى را بدان خفه نموده باشند بر گردن مخنوق نيز مجرّب دانستهاند . و در خناق بلغمى ، غرغره به مُرِّى و عسل و همچنين غرغره به سكنجبين عنصلى و آب تُرب و عاقرقرحا و خردل در اواخر كه مادّه نضج يافته و بايد كه منفجر گردد ، نوشادُر و بوره را سوده ، در انبوبه كرده در حلق بدمند ، كه به زودى منفجر مىگردد .
و اگر سبب خناق ، غلبهء سوداء باشد
علامت آن : تيرگى رنگ رخسار و صلابت ورم و خشكى دهان و ساير علامات غلبهء سوداء كه در صداع سوداوى ذكر يافت .
علاج آن : مانند علاج خناق دموى و صفراوى است . و در اين ، غرغره به ربّ جوز بسيار نافع است . و در اواخر ، لعاب حُلبَه و آب انجير زرد كه پخته باشند با فلوس خيارشنبر ، مفيد است .
و اين غرغره نيز ، همهء انواع خناق را نافع است : آب انار ترش با شحم آن افشرده و ربّ توت و آب گشنيز سبز تازه و يا آب برگ بارتنگ و يا آب مطبوخ سماق . و بعد از چند روز كه مادّه نضج يافته باشد : اصلُ السُّوس ، انجير زرد ، حُلبه ، تمر هندى ؛ جوشانيده ، صاف كرده ، مغز فلوس خيارشنبر در آن حل كرده ، غرغره نمايند .
و اگر درد گلو با حمّى باشد ، غرغره به مطبوخ گل سرخ و عدس و تمر هندى و تخم مرو با ربّ جوز ، بسيار مفيد است .
نيز غرغره به گل سرخ و گلنار و عدس و گَزمازَج جوشانيده با ربّ جوز ، همهء انواع خناق را نافع است .
فصل يازدهم از مطلب دوم : در بيان « سُعال » و اسباب و علامات و معالجات آن
بدان كه سُعال را به فارسى « سرفه » نامند . و آن ، حركت سينه و شش است براى دفع موذى كه بدان رسد از خود . و آن را اسباب است :