علاج آن : حقنه نمودن با آب عنبُ الثّعلب و گاو زبان و اكليلُ المَلِك و بابونه و بيخ رازيانه و بيخ كاسنى و اصلُ السّوس محكوك و سَنامكّى ، از هر يك دو مثقال ؛ عنّاب ، سپستان ، انجير زرد و مويز مُنَّقى ، از هر يك ده دانه ؛ حَبّ قرطم پنج مثقال ؛ آب برگ چغندر ، ده مثقال ؛ سبوس گندم ، پنج مثقال ؛ جوشانيده ، صاف نموده ؛ مغز فلوس خيارشنبر و ترنجبين ، از هر يك ده مثقال در آن حل نموده ، صاف كرده ؛ بورهء ارمنى ، يك مثقال ، نمك طعام ، نيم مثقال ، روغن بادام ، پنج مثقال ، داخل كرده و به پنج دفعه حقنه نمايند .
و اگر چيزى به گلو فرو رود : عنّاب و سپستان ، از هر يك ده دانه ؛ عنبُ الثّعلب ، گاو زبان ، تخم خطمى و بيخ كاسنى ، از هر يك دو مثقال ؛ جوشانيده ، ماليده ، صاف كرده ؛ ترنجبين ، هفت مثقال اضافه نموده ، بنوشند .
و غرغره به ربّ جوز در اين نوع ، بهترين غراغر است و اگر ربّ جوز يافت نشود ، به آب ترب و سكنجبين عسلى و يا عسلى كه در آن ، گلابى كه عاقِرقرحا و مرزنجوش و عدس و اندك زعفران جوشانيده باشند ، غرغره نمايند . و يا آبى كه رازيانه و حُلبَه و عاقِرقرحا در آن جوشانيده باشند و بعد از سه روز ، انجير را بجوشانند و اندك بورهء ارمنى در آن حل كرده ، غرغره نمايند .
از جمله ادويهء كثيرةُ الفايدهء مجرّبهء متّفَقهء اطبّاء در خناقهاى صعب - خصوصاً بلغمى - سرگين سگ است ؛ كه سگى را سه روز ببندند و سِواى استخوان غذايى به او ندهند و روز چهارم ، سرگين آن را بگيرند و خشك كنند ؛ غرغره به آن و آلودن انگشت و يا پر مرغى بدان و ماليدن به ورم از اندرون و طِلا كردن از بيرون ، سريعُ الأثر است . و اگر قليلى از آن را با سكنجبين مخلوط كرده [ و ] اندك اندك فرو برند ، جميع انواع خناق را نافع است . و اكثر خناقهاى « 1 » صعب كه به چيزى زائل نگشته ، به اين مندفع شد .
و نيز ، چون شكم خروس را بشكافند و گرم گرم از خارج ضماد نمايند ؛ و به دستور شكم وزغ . و اين از مجرّبات است . و اگر به يك دفعه زائل نگشت ، مكرّر نمايند تا ده بيست خروس ؛ كه چون سرد گردد يكى ، شكم ديگرى را شكافته ، گرماگرم گذارند و همچنين تا زائل گردد . و مجرّب است . و اگر قليلى ماند ، بعد از آن ، غرغرهء گل بنفشه و انجير زرد در
هامش
( 1 ) . ب : خناقيان .