اضطراب و غشى است .
و بايد كه قبل از حمّام نموده شود ، نه بعد از آن ؛ جهت آن كه حمّام محرِّك اخلاط و جدا كنندهء آنهاست از يك ديگر . و لازمهء حقنه ، جذب اخلاط محتقنه است از داخل و لهذا بعد از حمّام ، استعمال آن جايز نيست
و بدان كه حقنه [ اى ] كه جهت قولنج و امراض دماغيه از قبيل سرسام و غير آن استعمال مىنمايند ، لازم است كه بر خلاى معده - ناشتا - باشد و الّا ، اوّلًا دوايى از قبيل مقوّيات معده و دماغ و قلب تناول نمايند و بعد از حقنه نيز . و آن دوا ، مانند گُلقَند با مصطكى و شربت سيب و بِه شيرين و يا قدر قليل از جوارش عود شيرين و يا دواءُ المسك حلو يا مانند اينهاست .
و بايد محقون ، خود را حتّى المقدور محافظت از سرفه و عطسه و فُواق نمايد .
مقدمهء پنجم : در بيان مقدار مطبوخ حُقنَه و كيفيت آن در رقّت و غلظت
بدان كه مقدار مطبوخ كه به هر دفعه « 1 » استعمال مىنمايند ، بايد كه زياده از پنجاه تا شصت مثقال « 2 » نباشد . و بعضى را عقيده آن است كه كم تر از آن جايز نيست . و بعضى گفتهاند كه « بايد كه مقدار آن ، نصف رطل و يا دو ثلث رطل باشد » . و شيخ الرئيس « 3 » - رحمه اللّه تعالى - فرموده كه « اگر مقدار حقنه اندك باشد ، منفعت آن به امعاء عليا نمىرسد . و اگر [ زياده ] باشد ، ضرر آن نيز بسيار و خوف آفات كثيره دارد . پس بايد كه معتدلُ المقدار باشد » .
و نيز بايد كه معتدل در گرمى و سردى ، بلكه مايل به گرمى به حدّى باشد كه امعاء را نسوزاند و اذيت نرساند و باعث غشى و كرب نگردد . و سرد نيز نباشد كه باعث توليد رياح گردد .
هامش
( 1 ) . ب : بهر دفع .
( 2 ) . ب : زياده از شصت .
( 3 ) . ابو على الحسين بن على بن سينا ، القانون فى الطب ، دار الصادر بيروت ، ج 1 ص 464 .