و اگر خون بسيارى بر آيد و بند نگردد و خواهند كه بند نمايند كه ضعف نياورد ، اشياء حابسه بر آن بپاشند ؛ مانند مازوى سوختهء سوده يا « 1 » آهك يا خاكستر يا خَزَف سوده ، هر يك به تنهايى . و يا به زردچوبهء اندك محترق سوده و يا كهرُباى سوده . و نسج عنكبوت كه در آن بچّه عنكبوت نباشد نيز مفيد است .
و به زودى آب سرد و هواى سرد بسيار بدان موضع نرساند كه موجب اذيت و خارش و تورّم است . و گاه است كه چون آب بدان رسد و تشرّب نمايد ، موجب قرحه گردد .
و ببايد دانست كه شرايطى كه در حجامت مذكور شد ، از آن كه در اوّل ماه و در آخر ماه ننمايند و بعد [ از ] گذشتن نصف اوّل ماه در اسبوع ثالث ، مانند آن است . و از تعيين ساعات روز نيز - [ كه ] مراعات آنها در حالت اختيار است نه اضطرار - نيز ، در اينجا بايد كه مراعات نمايند .
همچنين مراتب اسنان را ؛ كه اطفال يك ساله و يك و نيم ساله « 2 » را نبايد ، بلكه بعد از دو سالگى بايد . و پيران شصت ساله را نيز ممنوع است در اينجا به دستور ؛ به جهت آن كه سبب درين هر دو باهم متّحد و فايده قريب به هماند . و ليكن اهل هند چون ارسال علق را بسيار مستعمل دارند و فوايد بسيارى بر آن نقل نمودهاند ، اطفال شش ماهه بلكه چهل روزه را تجويز ارسال دو سه علق عند الحاجت نمودهاند .
و گفتهاند كه اطفال را چون از چلّه بر آيند و شايبه [ اى ] از فساد خون در بدن ايشان ظاهر گردد - از سرخى بدن تمامى و يا بعض مواضع كه آن را « سرخ باده » مىنامند - ، بر سر مقعدهء ايشان زلو مىچسبانند . و همچنين اطفال دو سه ماهه را كه سُرّهء ايشان مجروح گردد و به استعمال اطليه و ذرورات مجفَّفه التيام نيابد ، ارسال دو سه علق بر نواح ناف تجويز نمودهاند كه به سبب اخراج اندك خونى ، به زودى رو به خشكى مىآورد و ادويه موضعيه را تأثير به زودى ظاهر مىگردد .
ليكن بايد كه بدون حاجت قويه و ضرورت شديده ، خون از بالاى معده نگيرند . و اگر
هامش
( 1 ) . ب : با .
( 2 ) . ب : يك ساله و نيم .