فايدة اوّل : در بيان منفعت و اقسام آن - بالإجمال -
بدان كه گاه است كه قى باعث تنقيه و تصفيهء معده و خفّت و سبكى اعضاء مجاور آن و تسكين صداع و قولنج و اوجاع گُرده و مثانه و امثال اينهاست ؛ چنانچه مجملًا اينجا و بالتّفصيل بعد از اين در معالجات - ان شاء اللّه تعالى - ذكر خواهد يافت . و بدان كه - از اين بيان [ به اثبات ] رسيد كه قى دو نوع مىباشد : يكى ، به جهت حفظ صحّت . دوم ، به جهت ازالهء مرض .
امّا نوع اوّل كه به جهت حفظ صحّت است :
آن است كه از تناول ادويهء مقرّرهء هر روزه ، قدرى غليظ لزج از آن لا محاله در خمل معده و نواحى آن آلوده مىماند ؛ به تخصيص كه در اغذيه لزوجتى باشد و در معده برودت و رطوبتى و بعد از آن رياضتى واقع نشود كه آن را تحليل نمايد و متوجّه تسخين و تقويت معده نگردند . و اجتماع اندك اندك و يوما فيوما باعث كثرت و مؤدّى به فساد گردد .
پس احوط و اولى آن است كه قبل از آن كه بسيار مجتمع گردد و باعث فساد شود ، آن را به قى دفع و اخراج نمايند . [ و ] اقلّاً آن است كه در ماهى يك مرتبه دو روز پى هم به عمل آورند ، چنانچه « ابقراط » گفته ، تا آن كه اخلاطى كه مجتمع گشته و روز اوّل قدرى از آن دفع گشته و مابقى تحريك يافته ، روز دوم بالتّمام مندفع گردد .
و گفته كه « اگر كسى اين ترتيب را محافظت نمايد و بعد از آن اغذيهء غليظ و اسرع فساد را اكل و شرب ننمايد ، ضمان صحّت او بر من است . و اطبّاى هند و جوكيان آن ، افراط در آن مىنمايند و مىگويند « باعث صحّت بدن و طول عمر است » .
و ليكن بايد كه آن دو روز را مقرّر و متساوى در هر ماه ننمايد « 1 » ؛ بلكه تغيير دهند ؛ مثلًا اگر ماه اوّل روز اوّل و يا روز دوم آن قى نمودهاند ، در ماه ديگر يك روز دو روز تقديم و يا تأخير از آن نمايند و همچنين ؛ تا آن كه آلِف و عادى و مستمر نگردد كه
هامش
( 1 ) . ب : ننمايند .