شقّ در طول شريان باعث قطع الياف بسيار است و اين ، مستلزم عسر التيام شق است ؛ به خلاف شقّ در عرض و بعد از آن در توريب .
و وجه ديگر در اسرَعيت التحام شق به عرض ، شريانى و ابطئيت طولانى آن است كه شريان نزد انبساط ، تجويف آن وسيع مىگردد لا محاله و اين معنى ، بالضروه باعث انتفاخ لبهاى موضعِ شقّ مىگردد ؛ به خلاف شقّ عريض .
بيايد دانست كه هر چند در فصد ، درد [ و ] وجع بيش تر ظاهر گردد ، اسرع خواهد بود در التيام ؛ به جهت آن كه قوّت وجع ، موجب زيادتى قوّهء ملحمه است .
بدان كه خواب نمودن ميان تثنيه و تكرار فصدى كه در يك روز مطلوب باشد ممنوع است ؛ به جهت آن كه ذكر يافت . و همچنين گرفتن خون بسيار كه باعث غشى گردد . و امّا دواى مقوّى و غذاى لطيف خفيف بين الفصدين خوردن براى حفظ قوّه و تقويت مطلوب و ممدوح است . بالجملهء ، ملاك امر در هر امر مراعات حفظ قوّه است كه از دست نرود .
شعبهء دهم : در بيان امورى چند كه قبل از فصد و بعد آن فصد مراعات آنها ضرور است و اجتناب از آنها اولى
بدان كه قبل از فصد نبايد به حمّام رفت ؛ به جهت آن كه به سبب تليين جلد و انزراق « 1 » آن ، موجب تعسّر فصد مىگردد . و امّا اگر مفصود ، غليظ الدّم و ضخيم الجلد باشد ، براى ترقيق دم و تليين جلد اگر به حمّام رود بعد از آن فصد نمايد بهتر است . و همچنين پيش از فصد ، طعام و شراب بسيار نخورند و نياشامند و حركات متعبهء مضعفهء نفسانيه و بدنيه از قبيل غضب و طيش و فرح و خوف مفرط و جماع ننمايند . و بعد از آن ، اين امور و خواب متّصل آن ننمايند . و وجه هر يك [ از ] آنها ذكر يافت و به تأمّل معلوم مىگردد و ذكر نيز مىنمايد :
وجه خواب آن است كه فصد لا محاله اخلاط را به حركت مىآورد و حركت اخلاط ،
هامش
( 1 ) . ب : انزلاق .