غيرها و حركات بدنيهء قويهء متعبه - چنانچه ذكر يافت - نيز باز دارد و خواب ننمايد بر آن .
بايد كه خود را در راحت و خوشى دارد آنچه او را خوش آيد و محبوب او باشد نزد خود طلبد و آن چه مكروه و مُبغَض طبع و نفس او باشد از خود دور نمايد .
و بدان كه اغذيه و اشربهء لايقه در ايام مرض و منضج و مسهل ، اغذيه و اشربهء لايقه به حال آن مرض و منضج و مسهل باشد . و در حال صحّت ، گوشتهاى لطيف خفيف ، مانند گوشت مرغ فربه و گوسفند يكساله و اسفيدباج ، طعامى نيكوست او را ؛ خصوصاً در ايام انضاج . و صفراوى ، مرخّص است كه اندك ترشى كه منضج موادّ باشد در ايام انضاج آن و اگر گوشت حاضر نباشد ، زَبَد يعنى كره با شكر نيكوست ؛ خصوصاً سوداوى را . و همچنين زردهء تخم نيم برشتِ مرغِ جوان و از قلايا و مطنجنات « 1 » و مشويات و اطعمهء غليظه و لبنيات و قوابض و حموضات اجتناب نمايد ؛ مگر آنچه مستثنى نشده است در صفراوى و از شور و حريف يعنى تندِ تيز و عفص و بُقول و فواكه نيز .
« سنجرى » گفته : بايد كه اكثار در آشاميدن امراق چرب شخصى كه عازم تناول ادويهء مسهله كه اسهال به لين نمايد ننمايد تا آن كه ازلاق دوا از معده ننمايد قبل از عمل آن و بساست كه مضعف فعل دَوايند . و امّا كسى كه بعيد العهد به تناول اشياء دَسمه و امراق متّخذهء از لحوم سمينه باشد ، بايد كه تناول نمايد پيش از روز مسهل ؛ خصوصاً كسى كه ادويهء قويهء الاسهال تناول نمايد و اقتصار نمايد آخر روز مسهل به « تريد اسفيدباج » « 2 » و بايد كه نصف مقدار معتاد مقرّرى تناول نمايد و گوشت در آنروز تناول ننمايد و نه عقب عمل دوا و اتمام آن و اجتناب نمايد از دواى قابض و حامض و مالح و بُقول و حبوب و لبنيات و اشياء غليظه پيش از آن و بعد از آن ، مگر شخصى كه صفراى حادّ به افراط باشد كه محتاج است به تناول اشياء چاشنى دار و يا ترش و يا به سبب فرط اسهال ، محتاج به تناول اشياء قابضه است .
و بدان كه تلطيف تدبير در حمّيات ، معِين بر نضج است ؛ زيرا كه طبيعت هر گاه مشغول به غذا نگردد ، مشغول به انضاج اخلاط مىگردد .
هامش
( 1 ) . الف : منضجات .
( 2 ) . ب : تبريد اسفيدباج .