نهايت افراط يك اوقيه گفته كه اگر نقصان از آن نموده شود ، [ نيز ] اسهال مىنمايد « 1 » و مقدار شربت كمِ آن دو مثقال تا پنج مثقال است با شير تازه دوشيده يا با ماء الجبن .
افسنتين : گرم در اوّل خشك در دوم است . بهترين آن ، رومى زكى الرايحة زرد شبيه به زغب ؛ يعنى موى نرمى است كه بر جوجه مىباشد ، مسهل صفراست از معده و كبد و مفتِّح سُدَد و كُشندهء كِرم با قوّهء مسهله و مقدار مسهل آن تا دو درهم سُوده و در مطبوخ و نقوع ، تا هفت درهم و محتاج به اصلاح نيست .
انجره : گياه و تخم آن گرم و خشكاند در اوّل دوم . مسهلِ ماء اصفر و بلغم و جهت قولنج و استسقاء زقّى نافع . و تخم آن اقوا است در اسهال از گياه آن و مقدار شربت آن نيم مثقال به تنهايى به آب گرم و يا ماء العسل . و اصلاح آن ، آن است كه بسايند با سويق شعير ساييدنى نيكو و با ماء العسل بياشامند و بعد از آن قدرى روغن گُل بياشامند تا حلق را نسوزاند و فرزجه آن با مرمّكى مُدِرّ حيض است به قوّت .
انزروت : بهترين آن مايل به زردى است كه زود متفتّت گردد مانند كندر . گرم در دوم و خشك در اوّل [ و ] مسهل بلغم غليظ و خام است ؛ خصوصا از مفاصل و ورك ؛ به تخصيص با هليله و تربد و سكنجبين و امثال اينها مقدار شربت آن نيم مثقال است تا يك مثقال .
ايرسا : گرم و خشك در دوم [ و ] مسهل ماء اصفر و فضول مائيه و مفتّح سُدَد صدر حادثه از اخلاط لزجهء غليظه و ليكن مورث غمّ و حزن است . اصلاح آن به ماء العسل است مقدار شربت آن از يك درهم تا دو درهم است .
پرسياوُشان : معتدل الحرارة با يبوست اندك [ و ] مسهل بلغم و سوداء و مخرج فضول از نواحى صدر و ريه و داخل ادويهء رحم كرده مىشود . مقدار شربت آن سه درهم است و بعضى گفتهاند كه شكم را بند مىنمايد و اصَح آن است كه ذكر يافت .
برنج كابلى : گرم در اوّل و خشك در دوم . قالع بلغم خام از مفاصل و مسهل بلغم از امعاء و ديدان و حَبّ القرع و در اين فعل اقوى است . مقدار شربت آن از دو درهم تا چهار درهم بعد از آن كه مقشَّر نموده باشند .
هامش
( 1 ) . الف : نمىنمايد .