تگرگ و يا برف به هم رسد پارچه [ اى ] از آنها را در دهان نگاه دارد تا آن كه كام و زبان « 1 » را تخديرى به هم رسد ، پس بياشامد . و هر كه صفراوى مزاج معدى باشد و از جوع متضرّر گردد و نتواند صبر نمود تا فراغ عمل مسهل ، جايز است آن كه اندك نانى يا بعضى از اشياء مناسبه مانند آب انار به مناسبت مزاج صفراء و يا مرقهاى مسكّنهء عطش و اشربهء لايقه تناول نمايد و ليكن بعد ظهور اثر دوا .
و بدان كه آشاميدن آب گرم بر مطبوخات جايز نيست ؛ به جهت آن كه مُرخِى و منحدر گردانندهء دواست قبل [ از ] اتمام اثر آن ؛ مگر هنگامى كه ارادهء قطع فعل آن نمايد . و آشاميدن آب سرد هنگامى كه خلط مستفرَغ حارّ رقيق باشد ، بساست كه مُعِين بر عمل دَواست ، خصوص كه دوا عمل به عصر نمايد ؛ مانند شراب وَرد مكرّر . و اگر بارد غليظ لزج باشد ، باعث زيادتى برودت و غلظت و لزوجت آن مىگردد ؛ پس واجب است كه احتراز نمايد . و هر گاه واجب گردد استعمال آب سرد و يا گرم واجب است كه اندك اندك و به مَرّات بياشامد ؛ چنانچه « شيخ الرئيس » - رحمة اللّه عليه « 2 » - گفته : تجرّع آب گرم بدين مقدار و بر اين وجه مُعِين بر عمل دَواست و « بهاء الدوله » گفته : آشاميدن آب گرم مقدار شربت تامّ آن مكسِّرِ قوّت دَواست و اندك آن مُعِين بر اسهال .
و بعد [ از ] اتمام عمل مسهل ، آشاميدن آن باعث غَسل و تصفيهء مواضع مرور دَواست و مُخرجِ بقاياى فضول ؛ خصوصاً كه مسهل حَبّ باشد .
بايد كه حبوب مسهله را به آب نيم گرم بياشامند ؛ تا آن كه باعث گداز و تفرّق قوّهء آن در بدن گردد . و اگر با طبيخ بعض ادويهء مجانسهء مناسبهء آن در اسهال بياشامد بهتر است ؛ به جهت آن كه اطبّاء گفتهاند كه اگر بر حَبّ مؤلَّف مركّب از تربد و زنجبيل و ملح ، آب گرم بياشامند ، عمل آن منقطع مىگردد . و چون آب سرد بياشامند ، عمل آن قوى مىگردد و همچنين بر شراب وَرد مكرّر كه هر جرعه از آب سرد ، مُعِين بر مجلس است .
و مطبوخ را بايد كه نيم گرم بياشامد تا آن كه به زودى منحدر نگردد از معده كه
هامش
( 1 ) . ب : كام و دهان .
( 2 ) . ابو على الحسين بن على بن سينا ، القانون فى الطب ، دار الصادر ، بيروت ، ج 1 ، ص 197 .