ايشان و قلّت حرارت - و سوداء نيز غالب مىباشد - به جهت غلبهء ارضيت - لهذا واجب است كه از هرچه مولّد بلغم و سوداست اجتناب نمايند و از اشياء حارّهء حريفهء مجفّفه نيز مانند « كواميخ » و « مرى » و توابل ؛ تا معين يبوست نگردند و خون مطلقا نگيرند مگر نزد ضرورت شديد و آن هم اندك به قدر لا بد . و امّا بر سبيل تداوى مجوَّز است و از اشياء مولده سودا ، نيز مانند بادمجان و گوشت قديد و لحوم صيد و گوشت گاو و عدس بسيار و مانند اينها « 1 » و از اشياء مولدهء بلغم مانند ماهى و خيار و هندوانه و كدو و بقول رطبه و مانند اينها و از اشياء حامضه ؛ خصوصا سركه و مخلّلات « 2 » . و اگر احيانا بر سبيل اتفاق و بىاختيارى ، بعضى از آنها خورده شود ، دفع مضرّت آنها به اضداد آنها نمايند . و اگر بر سبيل اراده و قصد تناول نمايند ، در حين طبخ اصلاح آنها نمايند .
و ببايد دانست كه آشاميدن شير ، مشايخ بسيار كبير السّن را كه « شيخ فانى » نامند مفيد است ؛ در صورتى كه بعد [ از ] تناول آن ، در ناحيهء كبد و بطن خود تمدّد و حكّه درنيابند و استمراى نيكو يابد و الّا نبايد تناول نمود . و موافقترين البان ، شير بز و شير الاغ است ؛ زيرا كه از خواصّ شير الاغ است كه به سبب رقّت ، زود منحدر مىگردد و تجبّن نمىيابد ؛ خصوصا كه با قدرى ملح و عسل بياشامند .
و بايد كه علف آن ، نباتى و چيزى باشد كه در آن عفوصت و يا حرافت و يا حموضت و يا ملوحت بسيار نباشد تا شير صالح متولّد گردد . و شير مطبوخ ، جهت ايشان ، بهتر از شير خام است . و بهترين طرق طبخ آن اين است كه سه ربع شير در يك ربع آب ممزوج گرده با آتش ملايم بجوشانند تا يك ربع برود ؛ پس قدرى نبات يا عسل داخل كرده به قدر انهضام بياشامند . و اگر در حين طبخ ، قطعه [ اى ] زنجبيل جهت تقليل نفخ آن در آن بيندازند بهتر است .
بهترين بقول ايشان را ، سلق و كرفس و قليلى گندنا است كه به مُرّى و روغن مطيب نموده تناول نمايند ؛ خصوص قبل از طعام ؛ تا اعانت به تليين طبيعت نمايد و ليكن بايد كه
هامش
( 1 ) . الف : ( از اشياء مولده سوداء . . . . . . . . و مانند اينها ) حذف شده .
( 2 ) . الف : مخلّلات .