و امّا مشايخ : چون مزاج ايشان مختلف مىباشد ؛ به جهت آن كه اعضاء اصليه ايشان بارد و يابس است و رطوبات بلغميه در تجاويف اعضاء ايشان مجتمع ، سزاوار است آن كه ملاحظه نمايند به سوى اعراض ظاهره : اگر بارد يابس باشد ، بايد كه اغذيه و جميع تدابير ايشان ، حارّ رطب باشد . و اگر بارد رطب باشد ، بايد كه اغذيه و جميع تدابير ايشان ، حار يابس باشد .
و ليكن تكثير غذا در ايشان مطلوب است و تقليل رياضت جهت توفير قوّت و رطوبت و ليكن چون معدهء ايشان ضعيف مىباشد ، واجب است كه به تفاريق ، اندك اندك ، غذا تناول نمايند آن مقدار كه هضم تواند شد و قوّت هاضمهء ايشان وفا بر آن نمايد ؛ نه آن كه باعث امتلاء و تخمه گردد .
و از اغذيه ، چيزهايى اختيار نمايند كه قليل الكمّيّة [ و ] كثير الكيفيّة باشد ؛ مانند زردهء تخم نيم برشت « 1 » و آب گوشت و شير و مانند اينها . و نان ايشان ، جيد الصنعه معتدل الملح باشد تا زود هضم يابد . و بعد از « 2 » انهضام ، آن چيزى كه ملين طبع باشد بخورند و اين در صورتى است كه طبيعت ايشان قبض باشد و الّا احتياج به ملين نيست .
و در روز ، اندك غذاى خفيف معتدلى تناول نمايند و در شب اگر اندك زياده تناول نمايند ، مانند پلاو كم روغن و يا قورمه يا « چلاو » و يا « قلايا » و يا كبابات لحوم لطيفهء خفيفه ؛ به جهت آن كه هضم و تحليل در روز كم تر مىباشد و در شب ، زياده و قوىتر . و ايشان را شب گرسنه خوابيدن و چيزى تناول نكردن ممنوع است ؛ شرعا و عقلًا ؛ زيرا كه وارد است كه اگر گرسنه باشند و چيزى نخورند و بخوابند ، از ايشان قوّتى فوت مىگردد كه تدارك آن دشوار و ممكن نيست « 3 » .
ببايد دانست كه چون در ابدان مشايخ ، بلغم غالب مىباشد - به جهت ضعف هضم
هامش
( 1 ) . الف : نيم پخته .
( 2 ) . الف : ( از ) حذف شده .
( 3 ) . اشاره به روايتى از امام صادق - عليه السلام - كه فرمودند : مَنْ تَرك العِشاءَ نَقَصتْ مِنهُ قُوَّهء وَ لا تَعُودُ الَيهِ . موسوعهء الاحاديث الطبيه ، ج 2 ، ح 1479 .