امّا شبّان : چون مزاج اصلى ايشان به جهت استكمال قوّت ، گرم و خشك است ، محتاج به تدابير بسيار نيستند ؛ بلكه عمده تدابير ايشان ، رياضت و حركت و تدبير معاش و معاد و تحصيل كمال لايق حال خود است ؛ از اخلاق مرضيه و صفات پسنديده و عبادات مأموره .
و تدبير حفظ صحّت ايشان ، آن است كه بايد كه غذا و جميع تدابير ايشان سرد وتر باشد و بنا بر آن كه بعض ايشان صاحب عقل و تميزاند ، اكثر آن است كه ايشان خود حافظ صحّت خود مىباشند و عارف به مزاج خود .
امّا كهول : چون مزاج ايشان بارد يابس است به سبب تحليل حرارت غريزيه و رطوبت اصليه ، بايد كه غذاى ايشان و جميع تدابير ايشان حارّ رطب باشد . و تنقيهء دم نكنند ؛ خصوصا به حجامت و ارسال علق ؛ زيرا كه بعد از شصت سال تولّد « 1 » خون كم مىباشد به سبب ضعف حرارت غريزيه و لهذا خون گرفتن ممنوع است ؛ خصوصا از اطراف كه موجب ضعف آنها مىگردد « 2 » و تقويت آنها ثانيا متعذّر ؛ پس در حقّ ايشان بهترين تنقيهها اسهال است امّا به حدّ اعتدال . و همچنين ساير تدابير مسخّنه و مرطّبه كه شديد السخونت و الرطوبة نباشد « 3 » .
و بهترين تدابير مر ايشان را ، اطالت نوم است اگر عادى بدان باشند . و غير معتادين را احتمال ضرر است . و استحمام نمودن و اشربهء موافقه نوشيدن و اغذيهء مناسبه خوردن و طبع را نرم داشتن دائم ؛ گويا « 4 » به استعمال شيافات و حقنهجات باشد و ادرار بول فرمودن - هرچند به مدرّات باشد - و دلك معتدل با تدهين و استعمال روايح طيبه فرمودن و اكثر در رياضت و حركت و مشى بودن - هرچند به ركوب بر دوابّ و يا در ارجوحه نشستن باشد - ، بهترين تدابير است و قلّت جماع نيز .
هامش
( 1 ) . ب : توليد .
( 2 ) . ب : مىشود .
( 3 ) . ب : نباشند .
( 4 ) . الف : كو .