و امّا اگر آفت در سينه باشد ، به غير از رياضت سفلى جايز نيست . و اگر آفت در گرده و مثانه باشد ، به غير از رياضت فوقانيه جايز نيست . و شروع به رياضت ، بايد كه به تدريج باشد ؛ چنان چه در مبحث رياضت ذكر يافت .
و امّا تفتيح سدد مشايخ نزد حدوث آن ضرورى است و دائم مراعات آن بايد نمود ؛ به جهت كثرت و غلظت و ارضيت اخلاط ايشان و نيز ، توليد بلغم لزج ، باعث سدّهء در ايشان بيشتر .
و سهلترين سدد از حيثيت حصول و دفع سدهايست كه از آشاميدن شراب به هم رسد به سبب لطافت و سرعت نفوذ آن و همچنين بعد از غذا ؛ چون حركت ، بسيار و به عنف از ايشان صادر گردد . و بهترين مفتحات ايشان را ، فودنجى و فلافلى و امروسيا و اثاناسيا « 1 » و ترياق و جالينوسى « 2 » و امثال اينهاست ؛ به جهت آن كه اينها مفتّح سدّهء حاصله و مانع حدوث سدّهء آيندهاند .
و چون سدّه بگشايد ، استحمام نمايند و تمريخ به ادهان فرمايند و اغذيه مرطّبه مانند ماء اللّحم و خندروس و شعير تناول نمايند ؛ تا جفافى كه از استعمال مجفّفات به هم رسيده است زائل گردد .
و كسانى كه معتاد به استعمال سير و پياز باشند ، تناول آنها در رفع سدد اثر عظيم دارد . و كسانى كه معتاد بشرب خمراند ، اگر قدرى فلفل را نرم سوده در شراب ايشان داخل كرده بياشامند ، مأمون مىباشند از حدوث سدّه .
و شراب عسل ، پيران را موافقتر و باعث امن از حدوث سدّه و وجع مفاصل است ؛ خصوصاً كه سدّه در عضوى مخصوص باشد و ادويهء مختصهء به آن عضو به آن مركّب نمايند ؛ مثلًا اگر سدّه در اعضاء بول باشد ، بيخ كرفس و تخم كرفس . و در سدّهء حصوى ، آن هر دو با فطراساليون كه قوىتر است در تفتيح سدد حصوى . و اگر در ريه باشد ، زوفا و سليخه و پرسياوشان و مانند اينها . و همچنين در سدّهء ماساريقا و كبد و غيرها ، ادويه مختصّهء به هر يك ، به آن تركيب نمايند .
هامش
( 1 ) . الف : اثانا .
( 2 ) . الف : جالينو .