بىتحقيق سبب نبايد نمود . و دايه را نيز پرهيز بايد فرمود و از جماع منع بايد فرمود كه جماع ، مفسد شير است و فساد شير ، محدث آفات در طفل . هر گاه طبع طفل قبض باشد ، به شافه قبض گشودن اسرع النفع است در دفع اين حالت .
فصل يازدهم : در ماليخوليا .
و اين مرضى است كه آدمى را از فكر سليم و ظن سالم بازدارد و به وضعى و روشى متّصف سازد كه منافى خرد باشد در بعضى امور . و از اين قبيل است : حُمْق و رُعونت و عشق فُسّاق . علاج : حسب الخلط ، تنقيه نمايند و مفرّحات خورانند و نوشدارو نفع تمام دارد . و بعد تنقيه ، در تعديل كوشند و اغذيهء لطيفه دهند و تنقيه به كرّات نمايند ، مهلت داده تا ماده برآيد و قوّت نگاه دارد . و از آن كه اثر تنقيه و تعديل دير ظاهر مىشود در امراض سوداويه ، ملول از تدبير نشوند . و بعد تحقيق سبب ، به تدبيرى كه در خور آن باشد لازم شناسند كه نفع خواهد داد ؛ ان شاء اللّه تعالى .
و در عشق ، بهترين تدابير وصل معشوق است اگر ممكن باشد و الّا به طريقى كه باز دارندهء انديشهء آن باشد ، متوجه بايد بود و جماع را در ازالهء عشق اثر تمام است ؛ خاصةً اگر با محبوب بود .
فصل دوازدهم : در جنون ؛
يعنى ديوانگى . پوشيده نماند كه جنون اقسام است : اگر با غضب و ايذا بود ، مانيا گويند . و اگر با خنده و بازى و ايذا بود ، دار الكلب . و اگر با ترشرويى و فرار از مردم بود ، قُطْرُب . و هر جنونى كه باشد ، مرتبهء جنون بالاتر از مرتبهء ماليخولياست و بعضى در اقسام ماليخوليا شمردهاند . امّا فى الحقيقة وى غير آن است ؛ زيرا كه در اسباب جنون ، احتراق خلط غير طبيعى شرط است ؛ چه خلط طبيعى اگر بسوزد ، ماليخوليا احداث كند نه جنون . علاج وى در ماليخوليا گفته شد ، به كار برند و در ترطيب بيشتر كوشند و به دوشيدن شير زنان بر سر و ريختن آن در بينى و ماليدن روغن بنفشهء بادام بر سر و بدن و استحمام و نطول ساختن آب گرم بر شكم نفع دارد و معجون نجاح ، اكثر سود مىدهد بعد از نضج تمام .