فايده : هيچ دوايى نيست كه به جز يك خلط ، خلطى ديگر از اخلاط ثلاثه برون نيارد و آنچه مخصوص گرداند به اخراج صفرا يا بلغم يا سودا ، بنا بر آن است كه وى بيشتر ، آن خلط را بر مىآرد .
انتباه : در تب نو ؛ يعنى قبل از دو هفته ، هليله دادن منع كردهاند كه اسهال كبدى مىآرد . پس اگر ضرورتى به دادن وى افتد ، اصلاح كرده ، بايد داد و بهترين اصلاح ، آن است كه به روغن بادام چرب نمايند و همراه لعابين يا نقوع اشيايى كه مزلّق و مقوّى جگر باشند ، بدهند كه ضرر نخواهد كرد ؛ ان شاء اللّه تعالى .
مسهلات بلغم :
شحم حنظل ، قنطوريون ، ماهيزهرج ، غاريقون ، حبّ النيل ، تُرْبُد حَرْمَل ، خسك دانه ، بسفايج ، شونيز ، شُكاعى .
مسهل مركّب كه اخراج بلغم نمايد :
ايارج فيقرا ، تربد سفيد ، حبّ النيل ، هر يك ، درمى ؛ غاريقون ، انيسون ، هر يك ، نيم درم ؛ شحم حنظل ، نمك هندى ، هر يك ، دانگى و نيم بكوبند و به آب باديان بسرشند و جمله يك شربت است ، مرد و كلان را . و بدانند كه غاريقون نبايد كوفت ؛ زيرا كه در وى چيزى درشت ، مانند ناخن باشد و او زهر است و اگر كوفته شود ضرر مىرساند ؛ لهذا آن را به غربال مويين مىمالند تا اجزاى صغير غاريقون مستخرج شود و آن جسم غضروفى سمّى ، سلامت ماند بالاى غربال و در استعمال نيايد .
نوع ديگر كه بلغم بيرون آرد و در تبها نيز مىتوان داد ، به سرفه كهنه نفع دهد :
عنّاب ، سپستان ، هر يك ، بيست دانه ؛ زوفاى خشك ، نيلوفر ، بنفشه ، پرسياوشان ، رازيانهء نيم كوفته ، هر يك ، سه درم ؛ مويز دانه برآورده ، پانزده درم ؛ انجير خشك ، هفت دانه ؛ اصل السوس خراشيده نيم كوفته ، چهار درم ؛ در سه رطل آب بجوشانند ، چون يك رطل بماند صاف نمايند ؛ خيارشنبر ، ترنجبين ، گلقند هر يك ، ده درم در آن بمالند و مكرر صاف كرده و يك درم روغن بادام اضافه كرده ، بنوشند .
سفوفى كه بلغم برآرد :
تربد سفيد به روغن بادام چرب كرده و كوفته و