نشايد داد و همچنان هر وقت كه اندك قبض محسوس شود و شرب مليّن و مسهل ، خود مهلت مىخواهد و از آنجا كه نيكوترين تدبير ، شافه است اما تا ضرورت نباشد ، مباشر اين عمل نبايد شد كه كثرت استعمال شياف ، احداث بواسير مىكند و در اين جا چند شافهء مجرّب ، مذكور نموده مىشود .
شافهاى كه قولنج را بگشايد و طبع را نرم كند و در تبها توان به كار بست : گل بنفشه ، دو درم ؛ گل خطمى ، سه درم ؛ سناى مكى ، پنج درم ؛ نمك هندى ، يك درم ؛ عسل ، خيارشنبر ، شكر سرخ ، هر يك ، ده درم ؛ شياف سازند و هر شافه در طول شش انگشتِ مضمومِ صاحبِ حاجت بايد ساخت تا اثر آن به قولون برسد . شافه اى كه در عقب مسهل استعمال كنند ، اگر در اسهال تقصيرى شده باشد و گرم مزاج را موافق است : ترنجبين ، پنج درم ؛ صابون رقّى و خطمى و نمك طعام ، هر يك ، دو درم ؛ شكر سرخ ، پنج درم ؛ شياف سازند . شافهاى كه زود عمل كند ، قِطَع از صابون به مثل خستهء خرما تراشند و بردارند و اگر به روغن گل چرب ساخته ، بردارند ، بى اذيت باشد . شافه اى كه طفلان و ضعيفان را سود دهد : موم آب ناديده ، دو درم ؛ نمك و بوره ارمنى ، هر يك ، نيم درم ؛ هر دو را كوفته در موم بسرشند و شيافها سازند و به روغن گل چرب نموده ، استعمال نمايند و هر گاه شافه زود برآيد ، اعاده نمايند .
فصل ششم : در مُقيّئات .
چون ادويهء قىآور مذكور مىشود ، نخستين تدابيرى كه پيش از قى لازم است ، بيان نموده مىآيد . بدان كه هر گاه خواهند قى كنند ، بايد كه يك روز پيشتر از آن ، غذاى نرم خورند و اگر حرارت و مانعى ديگر نباشد ، روغن خوشبو بر بدن بمالند و روز قى ، چيزى نرم چون اوگراى ماش و برنج بنوشند و بعد زمانى ، مُقيّئات بنوشند حسب حاجت و قى كنند ؛ اما مرطوبى مزاج را حاجت به نوشانيدن اوگرا نيست ، بلكه آن را قى تنها بهتر است . و كسى را كه قى به آسانى نيايد ، سه روز به حمام رود و تدهين نمايد و شورباى چرب غذا سازد و