و اگر وقوع آفتى بود در فم رحم ، چون ورم صلب بى رتق يا ثؤلول و مانند آن ، هر چه مسدّد فم او شود علاجش ازالهء سبب است ، چنانچه بيايد . و اين نوع عُقْر را انغلاق الرحم نامند . و اگر انحراف فم رحم بود از مقابل فرج كه بدان سبب منى داخل نشود و نشان وى درد رحم است وقت جماع و تدبير سيلان رحم مىآيد . و اگر امور خارجيه بود ، چون بسرعت برخاستن زن بعد انزال و حركت عنيف و مانند آن كه موجب انزلاق منى از رحم شود ، علاجش منع سبب است . فايده : گاه باشد كه عُقْر از جانب مرد بود ، در اين صورت علاج مرد بايد كرد ؛ فساد مزاج منى وى دريافته و بر حقيقت عضو مطلع شده . و گاه باشد كه در اصل خلقت مرد يا زن قابل تولد نبود بالخاصيه به مشابه بعضى اشجار كه هرگز بار نمىآرند و عقر حقيقى همين است كه اين را علاج نيست . بالجمله ، امتحان عقر غير حقيقى كه از مرد است يا زن ، آن است كه منى هر دو را جداجدا در آب اندازند ، هر كدام كه بر آب ايستد و تهنشين نشود ، عقر از صاحبش باشد . بيان ادويهاى كه بالخاصيه يارى مىدهد بر احتبال : برادهء دندان فيل ، يك مثقال بخورانند ؛ ديگر بول فيل وقت جماع يا قبل از آن نوشانند ؛ ديگر پنير مايهها ، خصوص كه پنير مايهء خرگوش ، فرزجه فرمايند متصل به پاك شدن حيض و عن قريب مجامعت نمايند .
فصل دوم : در كثرت اسقاط ؛
يعنى بسيار افتادن جنين . و سببش يا از امور خارجيه بود يا نفسيه يا بدنيه و علاجش منع سبب كافى است و تفصيل اسبابش در عقر جويند كه اين هر دو متّحدالاسبابند در اكثر .
فصل سوم : در عسر ولادت .
تدبير وى حسب تقاضاى هوا و حال پوشيده نيست و طريق صواب در حق حَبالى ، خاصّةً آنان كه ولادت آنها به عُسر باشد آن است كه از ماه هشتم ، نوشيدن شير شروع كنند به قدر هضم و قبول طبع و چون آثار وضع ظاهر شود به حمام برند و آبگرم بر وى ريزند و در آبزن نشانند و تدهين نمايند و چند قدم بگردانند ، پس متوجه سازند به وضع به حضور قابله . و پيش از اين بايد