فايده : ورم كه در كيس خصيه فقط بود ، اعراض به خفّت مىباشد و محسوس مىبود و آنچه در بيضه مىباشد ، شدّت اعراض و تب و عطش پيدا بود .
فصل يازدهم : در تعظيم الانْثَيَيْن ؛
يعنى بزرگ شدن خصيتين . و اين از قبيل سِمَن است نه ورم . علاج : بيخ شوكران و تفّاح و جلد خشخاش و حكاكهء حجر المسنّ به آب گشنيز ضماد نمايند . و اگر گل ارمنى و سركه بيفزايند ، بهتر باشد . و اين را اگر بر پستان نهند ، بزرگ شدن ندهد و تقليل غذا شرط است .
فصل دوازدهم : در عاقونا
و اين مرضى است كه در قضيب يا فم رحم ، اختلاج افتد . و علاجش تنقيه و تطفيهء خون است . و بعد تنقيهء عام ، زالو بر قضيب مردان و در فرج زنان چسبانيدن ، نافع تر بود و اصلاح غذا ، مفيد .
فصل سيزدهم : در وجع الانْثَيَين .
و سببش اگر ورم بود ، ذكر ورم كرده شد .
و اگر ريح بود ، منتقل باشد و تكميد و تدهين ادهان گرم كافى است . و اگر سوء مزاج بود ، حارّ باشد يا بارد ؛ معدّلات اين بارها گفته شد ، شرباً و طلاءاً . و اگر ضربه يا سقطه با صدمه بود ، فصد لازم است و ضماد بنفشه و خطمى و عنب الثعلب و نيلوفر و كدو ، نافع .
فصل چهاردهم : در تصغّر الخُصْيَة .
و سببش برودت است كه بيضه را افسرده سازد و تدبيرش استحمام و ارخاء و تسخين است .
فصل پانزدهم : در ارتفاع الخصيه .
و اين گاه باشد كه بتمامه به سوى مَراق رود و در ظاهر هيچ ننمايد و چون چنين شود ، عسر بول و تقطير و فتور در حركات پديد آيد . اما در ارتفاع اندك ، به جز وجع خفيف ، آسيبى نيست ، بلكه گاه درد هم نمىباشد ؛ اما چون دير ماند ، آفت مىآرد . علاجش استحمام است و روغن فرفيون بهر جذب ماليدن . و اگر بعد حمام و آبزن ، محجمهء بزرگ بر خصيه گذارند و بتدريج بمكند ، فرود آرد .
فايده : گاه باشد كه قضيب مرتفع شود و در ظاهر هيچ اثر نماند و تدبيرش همان است كه گفته شد بهر نزول خصيه .