باب پانزدهم در يرقان و امراض طحال
و اما بيماريهاى مراره در ضمن يرقان ذكر يابند .
فصل اوّل : در يرقان .
و وى آن است كه رنگ بدن زرد شود يا سياه ؛ اوّل را با صفرا و ثانى را با سودا موصوف مىسازند . يرقان اصفر ، اكثر از جگر و مراره بود و اسود از سپرز و هر يك به قسمى گفته آيد .
قسم اوّل : در يرقان اصفر
و اين چند گونه است : يكى ، آن كه بر سبيل بحران افتد و نشانش وقوع آن است در تبهاى صفراوى و در ايام باحورى . علاج اين ، وقت ظهور صفرت ، امداد طبيعت است اگر قصورى در عمل او بود و الّا بر طبع گذارند . و آنچه مدد كند طبع را بر دفع مادّه به جلد ، دخول به آب گرم است و شرب سكنجبين فقط يا با شيرهء كاسنى و بعد اتمام در اغلب ، صفرت خود به خود زايل مىشود و گر نه آنچه مُجْلى جلد است به كار برند . دوم ، آن كه از سوء مزاج گرم جگر افتد و علامت و علاجش از مبحث سوء مزاج جگر جويند ، و اين قسم در اكثر با سوناخس باشد . سوم ، آن كه از سوء مزاج گرم مراره افتد و نشان او آن است كه دفعة