شود و قبول مواد نمايد و اين بيشتر كسانى را افتد كه در حالت جوع و نايافتن غذا ، مضطر و قريب به غشى شوند . تدبير اينان ، صباح لقمه ترش خورانيدن است و معده را خالى ناگذاشتن است . و در سوء مزاج مادى ، خاصه كه ماده در جرم طبقات معده نافذ شده باشد ، بهترين مقيّئات ايارج فيقرا است ؛ خصوص با شراب افسنتين يا با هليله زرد ، ماده از عمق معده مستفرغ مىسازد .
فصل دوم : در وَجَع المعدة .
سبب درد اگر سوء مزاج بود ، گذشت و اگر ورم يا قروح بود ، علىحده مىآيد . و اگر باد بود ، آروغ بسيار آيد و قراقر و نفخ شكم و بعد استقرار غذا در قعر معده ، درد به جانب سپرز پيدا شدن گواهى دهد . علاج :
تكميد كنند و خيربوا در گلاب بجوشانند و بنوشانند و پودينه خاييدن فرمايند تا آروغ آيد و كمّونى دهند . و اگر باد غليظ باشد ، مسهل بلغم خورانند و تجويد هضم در جمله ، لازم شناسند و محجمهء نارى بر معده نهادن ، فوراً اثر مىدهد .
فايده : سكنجبين به آب يا گلاب آميخته ، در اكثر اثر تمام مىدهد اوجاع معده را از هر سبب كه باشد . و بدانند كه بسيار باشد كه مادهء در او ، بلغم رقيق يا بلغم شور بود و چيزى خنك داده شود و بنا بر منع تحليل ، سكونى در آن دهد و گمان افتد كه مادّه حارّ بود . و همچنان بسيار باشد كه ماده در او حارّ بود ، چيزى گرم خورده شود ، بنا بر تحليل ابخره و كسر رياح ، سكون پديد آيد و توهّم شود كه ماده بارد بود و اين هر دو مغالطه است ، آخر ضرر مىدهد ؛ پس واجب است كه به آثار ديگر تحقيق نمايند و به اين چنين منافع كاذبه مغرور و مفتون نشوند . و اگر خوردن طعام بود كه ايذا دهد معده را به كمّيت يا به كيفيت لاذعه ، علاجش استخراج آن است به قى . پس آن جا كه كثرت مقدار سبب بوده باشد ، چند روز تقليل غذا كند و در آن جا كه كيفيت سبب بوده باشد ، غذاى صالح الكيفيه دهند . و اگر ضعيفى معده بوده باشد ، علامتش غلبهء درد است بعد غذا خوردن و ساكن نشود مگر به قى يا اسهال .