باب يازدهم در امراض قلب ؛ يعنى دل
فصل اوّل : اندر سوء مزاج قلب .
بدان كه وى اگر ساده است ، تعديل كافى است و اگر با ماده است ، تنقيه لازم . و آن جا كه فصد واجب آيد و مانعى باشد ، حجامت بين الكتفين نمايند . و در تعديل و تنقيه ، رعايت شدّت و خفّت سبب و بساطت و تركيب آن مع لحاظ لين و قبض طبع ، مرعى دارند . و در جمله ، از هر چه مقوى دل باشد ، غافل نباشد و آن جا كه تب يار شود تدبير او نيز ملحوظ سازند و تمهّل در علاج نكنند كه بعد ازمان ، مشكل مىگردد .
فصل دوم : در خفقان ؛
يعنى تپش دل . و وى چون قوى شود ، غشى آرد .
بدانند كه اين مرض دو گونه است : يكى ، آن كه سبب او در دل باشد . دوم ، آن كه در عضو ديگر بود ، چون : معده و دماغ و جگر و امعاء و رحم و شش و حجب و يا در همهء تن و به مشاركت آن ، دل نيز ايذا يابد . و آنچه از لسع و لذع افتد ، از اين قبيل است . علاج : در مشاركى ، اصلاح عضو مؤوف كنند مع تقويت قلب و در غير مشاركى ، تعديل و تنقيه حسب مادّه بدانچه در كلّيات گذشت . و آنچه از ذكاى حس