انگور و سعد و اذخر و سنبل با سركه آميخته نيمگرم بر معده ضماد نمايند . و روغن سنبل تدهين كردن سودمند است .
پس اگر ورم به تحليل رفت ، فهو المقصود ؛ و الا اگر ميسّر آيد ، مستفرغ سازند ماده را به اسهال . و مسهلى كه در اينجا توان داد ، فلوس خيارشنبر است در طبيخ زوفا حل كرده با نقيع صبر . و بايد كه از قى محترز باشند كه وى ماده را در معده گرد مىآرد و بدان سبب در ورم مىافزايد .
قسم چهارم : آنكه از سودا بود . و علامت ورم سوداوى ، صلابت ورم است و خبث نفس و افكار رديّه و تغير رنگ و خشكى چشم . و اين ورم ، در اكثر انتقالى مىباشد . و گاه بود كه ابتدا افتد .
علاج : نخستين ، در نضج ماده كوشند به مراعات مزاج ؛ مثلا اگر در مزاج گرمى بود ، بگيرند آب باديان و آب كرفس و فلوس خيارشنبر در وى آميزند . و قدرى روغن بادام افزوده بدهند . و اگر حرارت نبود ، روغن بيد انجير و ماء الاصول به كار برند . و بعد از نضج تام ، ايارجات كبار استعمال نمايند كه مسهل قوى قبل از نضج باعث ازدياد مرض است و مزيد تحجّر و غلظت . و ادويه كه بهر تضميد برگزينند ، مليّن و محلّل و معطر كه اندكى قبض داشته باشد بايد ؛ چون حلبه و سنبل و ميعه و تخم كتان و بابونه و مغز قرطم و مقل و افسنتين و زعفران به آب كرنب و پيهء ماكيان و مغز ساق گاو و زيت و شمع آميخته .
فايده : گفتهاند كه در ورم صلب معده ، سه مثقال روغن بيد انجير به طبيخ خيار شنبر يا به ماء الاصول اگر سه روز ميل نمايند ، بسيار فايده مىدهد . و اگر ورم مزمن شود ، قرص سنبل « 1 » سودمندتر است .
[ 908 ] بدان كه « طبرى » گويد : گاه باشد كه در معده ورم سرطانى افتد و اكثر جاهلان گمان مىكنند كه تولد سرطان در معده ممكن نيست ؛ زيرا كه معده عضوى است قليل العروق و
هامش
( 1 ) . صفت قرص سنبل كه ورم صلب معده و جگر را مفيد است : بگيرند سنبل ، نعناع ، اذخر ، سليخه ، راوند چينى ، قصب الزريره ، از هريك سه درم ؛ زعفران ، انيسون ، مرّ و قسط تلخ ، از هريك يك درم ؛ مقل و مصطكى ، از هريك دو درم ؛ اشق ، نيم درم ، اشق و مقل را در مثلث حل كنند و باقى ادويه [ را ] كوفته و بيخته به آب بسرشند و قرص سازند . شربت ، دو درم .
جهت ورم معده با مثلث و بهر ورم جگر با سكنجبين دهند .