[ 893 ]
فصل [ دهم ] : در عطش مفرط
« 1 » اين را سيزده سبب است و هريك به قسم علىحده بيان كنيم :
[ 894 ] قسم اول : آنكه خلط مالح چون بلغم شور يا خلط شديد اليبس چون بلغم جصى و سودا احتراقى جمع شود در معده
پس طبيعت طلب آب نمايد تا به معاونت رطوبت ، خلط يابس و غليظ را بزدايد . و اين قسم را عطش كاذب گويند ؛ زيرا كه عطش صادق آن است كه طلب آب از احتياج بدل و افتقار اعضا و عوض رطوبت باشد . « و هذا ليس كذلك » .
علامت اين قسم ، آن است كه هرچند آب سرد بنوشند تشنگى ساكن نشود . و به حسب ماده ، مزهء دهن ترش بود يا شور و غثيان و كرب رنج دهد . و باشد كه در قى ، بلغم افتد . و چون مريض خود را از نوشيدن آب بازدارد و يا بخسبد ، در عطش تسكين پديد آيد ؛ بهر آن صبر كردن بر عطش موجب اشتداد حرارت احشاء مىگردد و بدان سبب خلط معطش تلطيف مىگردد و گداخته مىشود .
علاج : در تلطيف و تقطيع كوشند ؛ مثلا به آب گرم و سكنجبين قىء كنند و به حب اياره ، اسهال . و آب باديان بنوشند . و ثوم با عسل تناول كنند . و غذا ، گوشت مرغ بريان و نخوداب سازند . و زيرباجات با شكر و روغن بادام مفيد است . و احتراز از مغلّظات واجب دانند ؛ چون هريسه و كله و پايچه و فواكه غليظ و مانند آن .
بدان كه اطبا اتفاق دارند كه ثوم يعنى سير در قطع عطش كه سببش تولد بلغم شور بود در معده يا وقوع سدّه در ماساريقا مخصوص است .
[ 895 ] قسم دوم : آنكه حرارت در معده افتد
چنانچه در حميات پديد مىآيد يا يبوست در معده عارض شود يا حرارت و يبوست هر دو اندر وى لاحق گردد ، پس جهت تبريد يا ترطيب يا هر دو طلب آب پديد آيد . و عطش كه از اجتماع حرارت و يبوست باشد ، سختترين انواع است .
هامش
( 1 ) . قاموس القانون :Excessive thirst ; polydipsia.