و تقويت است ؛ على ما ذكرناه آنفا . و آنچه سببش صفرا باشد ، مسهلات صفرا بايد داد . و در طعام ، ترشى بايد نهاد . و در تعديل مزاج جگر كوشند . و اگرچه سن واجب كند ، اسيلم از دست راست زنند . و آنچه سببش سودا بود ، بنگرند : اگر سبب اذيت ، حدّت يا كثرت ماده باشد ، فصد اسيلم از دست چپ كنند و در تقويت معده كوشند . و اگر ذكاء حس معده علت اذيت باشد ، وجع المعده كه از قوت حس معده افتد به قسم علىحده گفته مىآيد .
[ 836 ] قسم هفتم : اندر وجع المعده كه از قوى شدن حس معده افتد
پوشيده نيست كه چون حس وى قوىتر باشد ، به هر اندك سبب متاذّى گردد چون بخار طعام يا انصباب سودا از طحال بر وى جهت تنبيه شهوت و مانند آنكه از آن بدن را خلوّ نيست . و اين قسم ، از جودت و خوبى افعال معده توان شناخت .
علاج : در تغليظ روح و تخدير عضو كوشند ؛ زيرا كه سبب قوت حس ، رقت روح است و بهر اين كار ، آب كوكنار قليل المقدار نوشيدن و كله و پايچه خوردن ، مخصوص است . و گاه باشد كه از نوشيدن آب سرد ، درد معده پديد آيد جهت تكثيف و ايذاى وى به كيفيت وى ؛ خاصه كه حس معده قوى باشد .
[ 837 ] انتباه : گاه باشد كه وجع معده منحدر شود به امعاء و قولنج آرد . و گاه باشد كه فجأة كشد جهت تادّى وى به سوى دل . ذكره الشيخ . بالجمله در معالجه درد معده تمهل روا ندارند كه عضو مشارك است و آفت وى موجب بليات [ است ] و چون مفرط شود ، احداث ورم نمايد در وى .