[ 600 ]
فصل [ نهم ] : در تزيد السنّ
اين ، مشتمل است بر دو قسم :
اول : آنكه حجم دندان زياده شود و غليظ گردد و نوعى از ورم در وى پديد آيد . و سببش انصباب ماده است در جرم دندان . و بايد دانست كه چنانكه دندان قبول مىكند غذا را و نموّ مىگيرد ، همچنان قبول مىكند فضول را و در حجم مىفزايد . و ظاهر است كه اگر قبول فضول نمىنمود ، به الوان متنوعه متلون نمىشد ؛ « فان ذلك لا يكون الا لنفوذ المادة فى السنّ » .
اين قسم اول ، بر دوگونه است :
يكى : آنكه سببش خلط گرم بود . و علامت وى ، وجود وجع است در دندان .
علاج : رگ زنند و مسهل خورند بهحسب احتياج . و بهر تخدير ، طبيخ جو و خشخاش بنوشند . و براى ردع ماده ، به آب سماق و گلاب مضمضه كنند . جوز سرو و مازو و كزمازج در سركه سرشته بر دندان گذارند .
دويم : آنكه سببش رطوبت بلغمى بود . و علامت وى ، نابودن وجع است .
علاج : بهر تنقيهء دماغ ، ايارجات و حبوب مسهله خورند و به چيزهاى گرم و خشك مضمضه كنند و سعد و مصطكى بخايند تا تحليل ماده نمايد . و سير در روغن بريان كرده بر دندان ماليدن نيز از محلّلات ماده است . و اگر تحليل مع القبض مطلوب بود ، سك در آب سداب بسايند و بر دندان مالند .
قسم دوم : آنكه ازدياد در طول دندان پديد آيد . و اين ، بر سه وجه است :
يكى : آنكه دندانى در اصل خلقت سخت باشد نسبت به دندانهاى ديگر ، پس به مرور زمان دندانهاى ديگر سائيده شوند و ناقص گردند و وى همچنان به سبب صلابت به حالت خود ثابت باشد . و اين ، فى الحقيقت ازدياد نيست ؛ زيرا كه به هيأت خود باقى است . و ظهور ازدياد به واسطهء انتقاص دندانهاى ديگر است .