فايده : تا كه ورم مذكور سر [ باز ] نكرده باشد ، ماميثا و زعفران و مرّ و صبر و صدف سوخته آنچه حاضر باشد جمله را جداجدا طلا مىكنند به آب طر خشقوق يا به آب كاسنى . و گفتهاند كه خاصيّت ماش ، آن است كه اگر او را بخايند و بر غرب نهند ، زايل كند . و منفعت اين علاج آن است كه آماس را بازگرداند و باطل كند . و اگر بازنگردد ، داروهاى تيز ضماد نمايند ؛ چون كرسنهء كوفته و با عسل سرشته ، و كندر با سرگين كبوتر سرشته ، و زاج سوده [ و ] سكبينج [ كه ] به سركه حل كرده [ باشند ] . و منفعت اين ، آن است كه بپزاند و زود بگشايد و نگذارد كه پوسيده شود و استخوان را تباه كند .
امّا چون پخته شد ، مرّ سوده و مورد خشك سوده و مانند آن به سوراخ غرب فروكنند تا خشك كند . و اگر زنگار بسايند و پليته ساخته فرونهند ، سود دهد . و اين ادويه اگرچه اوّل مىسوزاند ، امّا چون چند بار به كار برند و با وى خوى كنند ، مضرت نمىرساند . و حلزون و صبر و مرّ [ كه ] هر سه به هم سائيده طلا كردن ، قبل از سر كردن و بعد [ از ] آن مفيد است . و برگ سداب با آب سائيده پليته كنند و به دو فرونهند ، صواب باشد . و آب سماق خشك اندر چكانيدن سود دارد .
بهتر آن است كه هروقت كه پليته يا دارو به دو فروخواهند كرد ، اوّل او [ يعنى ورم ] را بفشارند تا هرچه اندر وى باشد برون آيد و به شراب انگورى قابض بشويند ، پس دارو اندر نهند . و اگر پليدى [ چرك ] اندك باشد برون نيايد ، دو روز يا سه روز مهلت دهند تا گرد آيد پس بفشارند و بشويند و دارو اندر نهند .
هرگاه سر غرب بسته شود و ريم نيايد ، تخم مرو را بكوبند و با خمير بمالند يا به شير زنان يا به شير خر بپزند و اندكى زعفران درافكنند و بر غرب نهند تا نرم شود و بگشايد .
و مغز نان سميد و اندكى كندر سوده به آب كنگر سرشته بر نهادن ، غرب بسته را بگشايد .
[ در نهادن فتيله ] ، صواب آن است كه به سر ميل غور او را بدانند ، پس پاره پنبهء به دارو
هامش
- در چشم نهند تا گرمى داغ به چشم نرسد . و طريق ديگر بهتر از اوّل آن است كه از مس يا مانند آن قمع سازند يعنى نى و يك طرف آن را كه مهندم [ يعنى متناسب ] و هموار بود ، بر محلّ ناصور گذارند . و اسرب كه به تازى راتك گويند گداخته در قمع ريزند و بيمار ، چندان صبر كند كه داغ به وجه اتم شود . و اين طريق را ستودهاند ؛ بهر آنكه از موضع مخصوص تجاوز نمىكند داغ . و پس از داغ از هر وجه كه باشد ، مرهم اسفيداج استعمال نمايند تا مندمل شود و تسكين حاصل آيد .