الشياطين إلى كهانها أخبار الناس « 1 » بما يتحدّثون به و ما يحدّثونه « 2 » و الشياطين تؤدّى « 3 » الشياطين بما « 4 » يحدث فى البعد من الحوادث من سارق سرق و من قاتل قتل و من غائب غاب و هم بمنزلة الناس أيضا صدوق و كذوب » « 5 » .
فصل ششم در فرق ميان نبى و ساحر
اول بدان كه سحر چنانكه از اثولوجيا و غير آن مستفاد مىشود بر چهار قسم است :
يكى ، عرفى و اصطلاحى جمهور كه حكما صناعى گويند ، و آن عبارت از افعال و اعمال غير مادى است كه به سبب او منقاد شود چيزى به چيزى به إعانت قواى سماوى ، اعم از اينكه به عنوان ملايمت و محبت باشد يا به عنوان قهر و غلبه . و اين بر دو قسم است :
يكى آنكه به سبب تصرف اعمال ساحر در قواى حسى نمود بىبود باشد ، چنانكه سحرهء فرعون در زمان موسى - عليه السلام . دويم آنكه به سبب تصرف اعمال ساحر در نفس بهيمى مسحور كه جادو نيز گويند ، منقاد كند او را ، مثلا عاشق كند ، يا مبهوت كند او را ، يا هلاك كند او را .
دويم ، لغوى و آن عبارت از فعلى است كه به سبب او منقاد شود چيزى به چيزى ، اعم از اينكه آن فعل صناعى باشد يا غير صناعى . و اگر غير صناعى باشد ، طبيعى باشد يا ارادى . و على اىّ تقدير « 6 » به عنوان ملايمت و محبت باشد يا به عنوان قهر و غلبه .
سيوم ، طبيعى و آن عبارت از فعل طبيعى است كه به سبب او منقاد شود چيزى به چيزى ، اعم از اينكه به عنوان ملايمت باشد ، چون حسن معشوق و نغمه و مانند آن ، يا به عنوان غلبه چون افعال نفس نباتى در ابدان .
چهارم ، ارادى ، و آن عبارت از فعل غير عادى است كه نفس به ذات خود و ارادهء خود
هامش
( 1 ) . ( همان ) : اخبارا للناس .
( 2 ) . ( م ) : يتحدثوا به و ما تحدّثونه .
( 3 ) . ( احتجاج ) : + إلى .
( 4 ) . ( همان ) : ما .
( 5 ) . الاحتجاج ، ج 2 ، ص 338 .
( 6 ) . ( م ) : التقدير .