غير خود ، چنانكه مذهب شيخ الرئيس است . قال الشيخ فى طبيعيات الشفاء : « إنّ الطبيعة المائية محفوظة « 1 » فى الممتزج و أما الكيفيات فهى منتقصة لا باطلا « 2 » بطلانا تامّا فهذا القدر هو القدر من الاستحالة التى يوجد « 3 » المزاج فتكون « 4 » الكمالات التى تكون لكلّ نوع من العناصر معدومة بالفعل موجودة بالقوة القريبة كقولنا « 5 » النار على الصّعود « 6 » لا قوّة الماء على الصعود فلا تكون « 7 » العناصر موجودة بحالها مطلقا محفوظة على ما هى عليه « 8 » و لا فاسدة بعضها فيكون كلّ اسطقس من جهة نوعه إنّه ماء مثلا جسما طبيعيا يصفه « 9 » و من جهة كماله الثانى إنّه « 10 » بارد بالفعل ركنا من أركان العالم كاملا و من جهة إنّه إنكسر بالمزاج أسطقسا « 11 » فى المركب و كلّما كانت الأجزاء أشد أشد تصغيرا « 12 » كان أقرب إلى المزاج لأنّ كلّ واحد يكون أذعن للإنفعال عمّا يكفيه « 13 » و يكون كلّ واحد أوسل فى التأثير إلى كلّ واحد . فلذلك ما كانت الرطوبة أسهل إمتزاجا إذا لم تكن « 14 » لزجة فإنّ اللزاجة « 15 » أعسر إنفصالا » « 16 » .
و چون مذاهب أربعه دانسته شد ، گوييم : مفاسدى كه بر مذهب چهارم وارد مىآيد اين است كه : بنابراين بايد كه اسطقسات متجاور و مماس به هم باشند در واقع نه مختلط و ممتزج ، بلكه نسبت به ضعيف البصر متحد نمايند و نسبت به حديد البصر متجاور . و چون چنين باشد ، صورت فايضه بر آنها از بابت حلول شىء واحد بر چهار شخص متضاده خواهد بود ، هذا خلف و محال « 17 » ؛ از آن جهت كه حلول هر شىء در شىء ، كون شىء واحد است در محل يا موضوع واحد ، نه در چهار محل شخصى . و آنچه ابن الرشد از ارسطو گويد : « إنّ الإختلاط ليس هو أن يكون كلّ واحد من المختلطين « 18 » قائمين بالفعل فانّ
هامش
( 1 ) . ( شفاء ) : - .
( 2 ) . ( همان ) : لا باطلة .
( 3 ) . ( همان ) : يوجبها .
( 4 ) . ( م ) : فيكون .
( 5 ) . ( شفا ) : كقوة .
( 6 ) . ( همان ) : الضوء .
( 7 ) . ( م ) : فلا يكون .
( 8 ) . ( شفا ) : + و لا فاسدة كلّها .
( 9 ) . ( همان ) : بصفة .
( 10 ) . ( همان ) : + مثلا .
( 11 ) . ( همان ) : أسطقسات .
( 12 ) . ( همان ) : أشد تصغّرا .
( 13 ) . ( همان ) : يكيفه .
( 14 ) . ( م ) : لم يكن .
( 15 ) . ( شفا ) : اللزجة .
( 16 ) . شفا ، طبيعيات ، فن 3 ، فصل 6 ، ص 131 .
( 17 ) . ( م ) : + و .
( 18 ) . ( م ) : مختلطتين .