مصنف - ره - مباحث خود را غالبا با آيات قرآن ، احاديث ائمه - عليهم السلام - و اقوال و آراى حكماى متقدم و متأخر و حتى معاصرانش طرح مىكند ، ازاينرو شمار اقوالى كه به نقل آنها پرداخته بيش از پانصد قول مىباشد . وى همچنين بعضا مطالبى را ذيل عناوين تنبيه ، تحقيق ، تذنيب ، قانون و وصل بيان مىكند و گاه بحث خود را در قالب طرح شكوك و ازاله آنها دنبال كرده است . گزارش بيشتر دربارهء مباحث كتاب را پس از ذكر شرح احوال مؤلف خواهيم آورد .
نكاتى دربارهء شرح حال ، اساتيد و آثار على قلى بن قرچغاى خان
شرح حال و زندگانى مؤلف
على قلى بن قرچغاى خان حكيم ، محقق و عارف گمنام عصر صفوى است . دربارهء شرح حال و زندگى وى اطلاع دقيق و كاملى در دست نيست . تذكرهنويسان نيز حتى درباره نام و شخصيت علمى او بعضا دچار اشتباه شدهاند . صاحب معجم المؤلفين در كتاب خود او را به عنوان نحوى ، صرفى ، مفسّر ، اديب ، شاعر ، حكيم و كاتب معرفى كرده است . « 1 » اما آثارى كه از او نام برده ، نشان مىدهد كه وى على قلى بن قرچغاى خان را با على قلى بن محمد الخلخالى يكى دانسته است . درحالىكه شخص اخير ، بنا بر نقل رياض العلماء اصلا حكيم نبوده است و تنها قدرى تشابه اسمى و تقارن زمانى با على قلى خان صاحب احياى حكمت داشته است « 2 » .
علّامه شيخ آقا بزرگ تهرانى او را على قلى بن قرچغاى خان الخلخالى ، و سيد محسن امين ، صاحب اعيان الشيعه ، على قلى بن قرچغاى خان الخلخالى الاصفهانى خواندهاند « 3 » .
هامش
( 1 ) . معجم المؤلفين ، ج 7 ، ص 170 .
( 2 ) . رياض العلماء ، ج 4 ، ص 182 .
( 3 ) . الذريعه ، ج 1 ، ص 308 ؛ اعيان الشيعه ، ج 8 ، ص 268 .