مولدا « 1 » ثم يصير كذا و كذا « 2 » إلى أن تتخصّص « 3 » مادّته به قبول صورته قبوله « 4 » فيتشخص عند ذلك أينه و وضعه « 5 » و هذه الأشياء كلها مشخص جزئى « 6 » عن مشخص آخر جزئى « 7 » لا يتشخص واحد منها بذاته و إنمّا المشخص « 8 » منها بذاته هو الوضع و الأين الذى ينتهى إليه أجزاء منه « 9 » » . « 10 »
و قال الشيخ و المعلم الثانى فى تعاليقهما : « الزمان مشخص « 11 » بالوضع و كل زمان له وضع مخصوص لأنه تابع لوضع من الفلك مخصوص و المكان يتشخص أيضا بالوضع ، فإنّ لهذا المكان نسبة إلى ما يحويه « 12 » مغاير « 13 » نسبة « 14 » المكان المكان « 15 » الاخر إلى ما يحويه » « 16 » .
و من مىگويم كه آنچه از ظاهر كلام شيخ و فارابى مستفاد مىشود اين است كه مىگويند كه چون در انواع مركبه مزاجيه مهيّىء و مستعد سازندهء هر شخصى از اشخاص آن نوع كواكب متحركه و مدبّرهء آن نوع است به توسط وضع و محاذات آنها با مادهء آن نوع ، پس از ابتداى تدبير تا انتهاى تدبير هميشه وضع خاصى ندارند به آن جسم خاص كه مخصوص آن جسم است لا غير ، و هميشه آن كواكب مدبره مؤثرند و محركند و آن جسم يعنى ماده و بدن متأثر و متحرك است تا آخر جزء حركت كه مشخّص آن حركت شخصى است . پس آن مادهء خاص قياس به آن كواكب مدبرهء خاص متحرك دورى و مؤثر به تأثير معين شخصى ، نسبت وضع و محاذات خاصى دارند كه منحصر در اوست ، و نسبت اين خاصى دارند كه منحصر در اوست . و چون مادهء خاص مستعد به استعداد خاص شخصى متصف به وضع خاص شخصى و أين شخصى حادث شود ، صورت و
هامش
( 1 ) . ( تعليقات ) : كذا .
( 2 ) . ( همان ) : ثم كذا .
( 3 ) . ( م ) : يتخصّص .
( 4 ) . ( تعليقات ) : - .
( 5 ) . ( همان ) : وضعه و أينه .
( 6 ) . ( همان ) : يتشخص آخر جزئيا .
( 7 ) . ( همان ) : - عن مشخص آخر جزئى .
( 8 ) . ( همان ) : المتشخص .
( 9 ) . ( همان ) : أخيرا .
( 10 ) . ابن سينا ، تعليقات ، ص 106 .
( 11 ) . ( تعليقات هر دو ) : يتشخّص .
( 12 ) . ( م ) : تحويه .
( 13 ) . ( تعليقات فارابى ) : مغايرة ؛ ( تعليقات شيخ ) : تغاير .
( 14 ) . ( تعليقات فارابى ) : لنسبة .
( 15 ) . ( تعليقات هر دو ) : - .
( 16 ) . فارابى ، تعليقات ، ص 152 ؛ ابن سينا ، تعليقات ، ص 145 .