[ 158 ]
إذْخَر :
به فارسى ، كاه مكه و گربهء دشتى نامند نباتى است شبيه به كولان كه نوعى از اسل است ، بيخش غليظ و بسيار شاخ و باريك و برگش ريزه تر از كولان و از آن در حجم و قد كوچكتر و مايل به سرخى و زردى و ثقيل الرايحة و شكوفه او بسيار و انبوه و سفيد و با عطريت و تند طعم [ و گزنده ] .
« ديسقوريدوس » فرموده كه قسمى از او را ثمرى مىباشد سياه رنگ .
در دوّم ، گرم و خشك و محلّل و مفتّح و مدرّ بول و حيض و فضلات و مقطع اخلاط و منضج و مفتّت حصاة و مسكّن اوجاع بارده باطنى و مقاوم سموم هوامّ و جهت ورم جگر و سدّه آن و ورم فم معده و رفع نفث الدم و بادها و جهت استسقاء و علل گرده و ريه و شدخ عضل و با مصطكى جهت تنقيه فضلات دماغى و با ترنجبين جهت سپرز و يك مثقال او را با فلفل بالسوية جهت رفع غثيان ، مجرب دانستهاند و جهت ازالهء خوف ، نافع .
و ضماد او ، جهت ورم بارد جگر و مثانه و معده و سپرز و رياح جميع اعضاء . و جلوس در طبيخ او ، جهت ورم رحم و درد مفاصل و مضمضه و سنون او جهت درد دندان و تقويت لثه و عمور و رفع رطوبات و مداومت آشاميدن طبيخ او جهت مفاصل بارده ، به غايت مفيد . و با سكنجبين ، جهت اواخر تبهاى بلغمى مجرب و شكوفهء او لطيف تر و در افعال ، ضعيفتر است .
مضر گرده ، به سبب شدت ادرار و مضرّ محرور و مصدع و مصلحش گلاب و صندل و قدر شربتش از نيم مثقال تا يك مثقال و بدلش راسن و قسط و بدل فقاح او ، قصب الذريرة است .
عرق اذخر ، به غايت لطيف و با قوت ترياقيه ، و در افعال ، شبيه به اوست .
روغن او كه شكوفهء اذخر را در روغن زيتون به قدرى كه او را بپوشاند ، گذاشته باشند و دو ماه تابستان در آفتاب پرورده و سه چهار مرتبه صاف نموده شكوفه را تازه كرده باشند ، در سوم ، گرم و خشك و با قوت قابضه و آشاميدن او جهت تحليل ورم بارد باطنى و طلاى او جهت دردهاى بارد و برص و رويانيدن مو و انواع خارش اعضاء و رفع ماندگى و دلوك او جهت درد دندان و ورم لثه و جوشيدن دهان ، نافع است .
[ 159 ]
أذَارَافِيُون :
به اعتقاد « جالينوس » ، نوع چهارمِ زبد البحر است ، پر سوراخ و بسيار سبك و از فرنگ آرند و شبيه به زهرهء آسيوس .
در افعال ، از زبد البحر ، اقوى و از سموم قويه و قدر دو دانگ او كشنده و طلاء او با