آب ، جهت عرق النسا و ورم پستان و جرب و كلف و بثور و اكتحال او جهت رفع ناخنه و بياض قوىِ چشم دواب ، بسيار مؤثر است .
[ 160 ]
آذريون :
به فارسى ، گل آفتاب پرست نامند نباتى است ما بين شجر و گياه ، به قدر ذرعى ، برگش بىزوايد و نرم و به قدر برگ جرجير و با اندك زغبيت و گلهاى او بزرگ و پهن و مدور و زرد [ و ] درخشنده و در وسط او برگهاى ريزهء سياهِ مايل به سرخى و به غايت خوش منظر و هميشه رو به آفتاب دارد و به حركت او دور مىكند . و برّى او قويتر از بستانى است و تشويش اقوال مؤلف « اختيارات » ، بر ارباب بصر پوشيده نخواهد بود .
در دوّم ، گرم و خشك و محلّل و جالى و با قوت ترياقيه و مدرّ حيض و فضلات و مسقط جنين و مبهى و مفتّح قوى و مفتّت حصات و جهت جراحت ريه و تقويت معده و جگر و وجع فؤاد و بواسير و گزيدن هوامّ و گريزانيدن او و تنقيهء دماغ و احشاء و رفع قولنج و تفتيح سدهء دماغى و نقصان شم و استسقاء و يرقان و ام صبيان و امراض بارده و چهار درهم از آب برگ او با آب گرم ، مقيىء قوى و يك درهم او مقوّى دل بارد المزاج و مورث غضب در محرور المزاج و دو درهم از برگ كوبيدهء او جهت اخراج جنين و رفع احتباس حيض و ضماد او جهت درد مفاصل و عرق النسا و خنازير و بر كمر جهت نعوظ .
و حمول بيخ او مسقط جنين و معين آبستنى غير حامله [ عاقر ] و آب بيخ او جهت درد دندانِ بارد ، نافع .
مضر سپرز و مصلحش فانيد و عسل و مضرّ محرورين و مصلحش سكنجبين و قدر شربتش از آب گل ، برگ و بيخ او ، تا چهار مثقال ، و از جرم او ، يك مثقال و بدلش ، مثل و نصف او سليخه و ربع او زعفران .
از خواص اوست كه مگس به گل او نمىنشيند و از دود او ، موش و چلپاسه ، مىگريزد و چون حامله ، قدرى از او را در دست چپ گرفته و دست راست بر روى او بگذارد ، به طفل ، ضرر عظيم مىرسد و اگر مدتّها - به دستور - نگاه دارد ، باعث اسقاط طفل مىشود .
[ 161 ]
آذان الفأر :
آنچه در كنار آبها و بيشهها و سايهها رويد ، بستانى نامند . و برگ او مايل به تدوير و شبيه به گوش موش و گياه او بىساق و بىگل و بر روى زمين ، پهن مىشود ، و شاخههاى او ، سه پهلو است و چون به دست بمالند ، بوى خيار از او ظاهر مىشود و اين نوع را مزاج ، در سوم ، سرد و تر و با قوت قابضه و با اندك قوت محلله و ضمادش با آرد جو جهت ورم حارّ چشم و ساير اعضاء و حمره و جمره و قطور آب او جهت درد گوش و