حرف الياء
[ 5575 ]
ياقوت :
بهترين او سرخ شفاف گلنارى است كه بهرمانى و رمانى نامند و بعد از آن خمرى ، پس وردى و لعل از اقسام سرخ اوست و بعد از صنف سرخ او ، زرد نارنجى است ، پس زعفرانى ، پس ليمويى و بعد از زرد ، كبودِ آسمانگونى است ، پس كحلى ، پس لاجوردى ، پس نيلى ، پس زيتى و بعد از همه ، سفيد آن و غير سرخِ رمانى ، اقسام ديگر تاب آتش ندارند و سرخ اواز آتش رنگين تر مىگردد و گويند چون با سفيد او شائبهء سرخى باشد ، از آتش معتدل كه او را بر روى سفالى گذارند تمام رنگ مىگردد ، و ياقوت ، صلب تر از همه احجار است به غير الماس و رايحهء كريهه و دود و عرق ، مضرّ اوست و ماليدن او به جذع سوخته و آب و سنباده ، باعث جلاى او .
ياقوت سرخ ، در حرارت ، معتدل و زرد او ، در دوّم ، گرم و خشك و كبود ، در اوّل دوّم و سفيد ، در اوّل و خشكى در همه غالب است و او مقوّى دل و دماغ و مفرّح و شرب يك درهم او ترياق سموم و تعليق او بالخاصية جهت رفع طاعون و تغيير هوا و وسواس و صرع و خفقان و رفع انجماد خون و نزف الدم و انگشترى او جهت قضاى حاجات و دفع ضرر صاعقه و غرق و طاعون و در دهان داشتن او جهت رفع تشنگى و بدبويى دهان ، مؤثر .
قدر شربتش از يك قيراط تا يك دانگ است .
[ 5576 ]
ياسمين :
برّى و بستانى مىباشد . برّى او را ظيّان نامند و به فارسى ياس سفيد و مذكور شد و بستانى او چنبلى كه ياسمين هندى باشد و آن ، زرد و سفيد مىباشد . و امين الدولة گويد ارغوانى نيز مىباشد و سفيد اونزد اطبّا معروف به زنبق است و سوسنِ آزاد را مخصوص سوسن سفيد دانستهاند و سوسنِ سفيد نزد اكثر ايشان مفقود الخاصيّه است و اين از جمله اشتباهات است كه در سوسن مذكور شد . و جمهور اطبّا تعريف ياسمين نمودهاند